Αλέξανδρος Κρήτης: ο ιατρός που δώρισε τη βίλα του για το Διοικητήριο της Αλεξανδρούπολης

Ο Αλέξανδρος Κρήτης ήταν ιατρός εγκατεστημένος στην Αλεξανδρούπολη τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Δεν ήταν ο πιο διάσημος γιατρός της πόλης - εκείνη την εποχή το όνομα ήταν ο Αχιλλέας Σαμοθράκης - αλλά ήταν ο πιο γενναιόδωρος. Το όνομά του έμεινε όχι για ένα ιατρικό επίτευγμα, αλλά για μια πράξη που καθόρισε τον χάρτη της δημόσιας διοίκησης στον Έβρο: δώρισε τη βίλα του στο Ελληνικό Δημόσιο για να γίνει Διοικητήριο.

Η Βίλα Ιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη

Στις αρχές του 1900 η Αλεξανδρούπολη ήταν ακόμα Δεδέαγατς και χτιζόταν με νεοκλασικές βίλες εμπόρων, προξένων και γιατρών. Ανάμεσά τους η Βίλα Κρήτη, ένα από τα ελάχιστα αρχοντικά που σώζονται και σήμερα στο κέντρο, στην οδό Βασ. Αλεξάνδρου 26 όπου σήμερα είναι το πρώην Νομαρχείο / σημερινό κτίριο της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου.

Ήταν τυπικό δείγμα αστικής αρχιτεκτονικής της εποχής: διώροφο με κήπο, ψηλοτάβανο, ξύλινα πατώματα, συμμετρική πρόσοψη - παρόμοια με τις άλλες σωζόμενες κατοικίες της πρώτης καθηγήτριας γαλλικών Αντουανέττας Δεμτσιάν και του Ταχυδρομείου όπου υπογράφηκε η παράδοση της πόλης το 1920.

Στις πηγές αναφέρεται πάντα ως «Βίλα Ιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη» - όχι απλό σπίτι, αλλά τοπόσημο.

Η δωρεά στο Ελληνικό Δημόσιο

Ο Κρήτης, χωρίς κληρονόμους που θα κρατούσαν το ακίνητο, αποφάσισε να το δωρίσει στο Ελληνικό Δημόσιο για κοινωφελή σκοπό.

Η πράξη ήταν κρίσιμη: μετά την απελευθέρωση το 1920, το νέο ελληνικό κράτος δεν είχε που να στεγάσει υπηρεσίες. Το Διοικητήριο, η Νομαρχία, το Δικαστήριο έψαχναν στέγη. Με τη δωρεά Κρήτη, το κράτος απέκτησε έτοιμο δημόσιο κτίριο στο κέντρο της πόλης, χωρίς απαλλοτριώσεις.

Η βίλα μετατράπηκε πρώτα σε Διοικητήριο και αργότερα σε Νομαρχία Έβρου, μέχρι την κατάργησή της το 2010 με τον Καλλικράτη. Σήμερα στεγάζει υπηρεσίες της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου.

Χωρίς αυτή τη χειρονομία, ο δημόσιος χώρος στη Βασ. Αλεξάνδρου πιθανότατα θα είχε χτιστεί αλλιώς ή θα είχε παραμείνει ιδιωτικός.

Η μνήμη του στο σημερινό Νομαρχείο

Η μνήμη του δεν έσβησε:

• Αίθουσα Αλέξανδρος Κρήτης: Ο 2ος όροφος του κτιρίου φέρει το όνομά του, σε τιμητική πλακέτα.
• Η διαθήκη: Στον ίδιο όροφο εκτίθεται απόσπασμα της διαθήκης του, όπου αναφέρει ρητά τη δωρεά για δημόσιο σκοπό.
• Η έκθεση φωτογραφιών: Η μόνιμη έκθεση φωτογραφικής ιστορίας του Νομαρχείου ξεκινά με τη Βίλα Κρήτη και δείχνει τη μεταμόρφωσή της από κατοικία σε δημόσιο κτίριο, με αρχειακές φωτογραφίες από τη δεκαετία του 1920-30.

Είναι ένα από τα λίγα κτίρια στην Αλεξανδρούπολη που η ιστορία του λέγεται μέσα από το ίδιο το κτίριο.

Ένας δωρητής, όχι μόνο ένα όνομα

Για τον Αλέξανδρο Κρήτη δεν έχουμε πλήρη βιογραφικά. Δεν τεκμηριώνεται με βεβαιότητα ο τόπος γέννησης, ούτε ημερομηνίες γέννησης/θανάτου στις ανοιχτές πηγές. Οι αναφορές τον θέλουν ιατρό εγκατεστημένο στην Αλεξανδρούπολη, όπως ο Σαμοθράκης, ο Αλεξανδρίδης, ο Κάστανος - μια γενιά επιστημόνων που ήρθε μετά το 1920 για να οργανώσει τη νέα ελληνική πόλη.

Αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο είναι η πράξη: σε μια πόλη που χτιζόταν από το μηδέν, ένας ιδιώτης γιατρός έδωσε το σπίτι του για να γίνει το κέντρο διοίκησης του νομού. Και εκατό χρόνια μετά, όταν μπαίνεις στο Νομαρχείο για ένα πιστοποιητικό, μπαίνεις ακόμα στη βίλα του.