Ιστορίες της Πόλης

Πρόσωπα

Άνθρωποι που σημάδεψαν την ιστορία της Αλεξανδρούπολης και του Έβρου.

Φωτογραφία: Spiridon Ion Cepleanu, CC BY-SA 4.0

← Πίσω στο ALX.GR
Δόμνα Βισβίζη: η καπετάνισσα της ΘράκηςΝΕΟ
Πρόσωπα

Δόμνα Βισβίζη: η καπετάνισσα της Θράκης

1783 Αίνος - 1850 Πειραιάς Η Δόμνα Βισβίζη είναι η σημαντικότερη γυναίκα-ναυμάχος της Θράκης και μία από τις 3 μεγάλες καπετάνισσες του 1821 μαζί με Μπουμπουλίνα και Μαντώ Μαυρογένους. Η μόνη που πολέμησε κυριολεκτικά με τα 5 ανήλικα παιδιά της πάνω στο πλοίο και που πέθανε πάμπτωχη και ξεχασμένη παρότι ξόδεψε όλη της την περιουσία για την Επανάσταση. Βιογραφία Προεπαναστατικά χρόνια Γεννήθηκε το 1783 στην Αίνο της Ανατολικής Θράκης, στις εκβολές του Έβρου. Κόρη πλούσιου γαιοκτήμονα. Η Αίνος τότε ήταν μεγάλη ναυτική δύναμη με 4 μεγάλα και 60 μικρότερα πλοία το 1813 και 300 το 1821. Το 1808 παντρεύτηκε τον καπετάν Χατζή-Αντώνη Βισβίζη, έναν από τους πλουσιότερους καραβοκύρηδες της Αίνου, μυημένο από τους πρώτους στη Φιλική Εταιρεία. Είχε δικό του μπρίκι, την «Καλομοίρα», 31,10 μέτρα, 259 τόνους, με πολυτελές σαλόνι για συνεδριάσεις, οπλισμένη με 16 κανόνια και πλήρωμα 140 ναύτες. Απέκτησαν 5 παιδιά, το τελευταίο γεννήθηκε μετά τον θάνατο του καπετάνιου. 1821 - Από κοινού δράση Τον Φεβρουάριο του 1821 ο Βισβίζης μεταφέρει κρυφά από την Κωνσταντινούπολη στο Άγιο Όρος όπλα, πολεμοφόδια και τον Εμμανουήλ Παπά που θα ξεσηκώσει τη Μακεδονία. Στις 2 Μαΐου 1821 η Αίνος επαναστατεί όταν Ψαριανή μοίρα υπό τον Γιαννίτση κανονιοβολεί το φρούριο του Σάρου. Ο Βισβίζης φεύγει με την Ψαριανή μοίρα. Η Δόμνα μπαίνει στο πλοίο μαζί με τα ανήλικα παιδιά της, με την εικόνα της Παναγίας και χώμα από την Αίνο, και συμμετέχει σε όλες τις ενέργειές του. Συμμετέχουν στις ναυμαχίες του Άθω, της Λέσβου, της Σάμου, υποστηρίζουν Υψηλάντη, Ανδρούτσο και Νικηταρά στην Αγία Μαρίνα Λαμίας για να σταματήσουν τον Δράμαλη. Ο Ανδρούτσος και ο Νικηταράς τους δίνουν γράμμα ευγνωμοσύνης στις 15 Απριλίου 1822 γιατί με τα κανόνια της Καλομοίρας έσωσαν 3.000 Έλληνες. Ο θάνατος και η ανάληψη της διακυβέρνησης Στη Ναυμαχία του Ευρίπου, στις 21 Ιουλίου 1822, ο Αντώνης Βισβίζης σκοτώνεται πάνω στο κατάστρωμα. Η Δόμνα σημειώνει στο ημερολόγιο: «17 Ιουνίου 1822 - Νηνεμία. Ημέρα Τρίτη, οκτώ ώρα νυκτός, έχασε την ζωήν του από βόλι ο Καπετάν Αντώνης Βισβίζης. Το κουμάντο του μπρικιού "Καλομοίρα" παίρνει η χήρα Δόμνα Βισβίζη» Ζήτησε να κατεβάσουν τον νεκρό στο αμπάρι και πήρε η ίδια τον πλήρη έλεγχο χωρίς να διακοπεί η επιχείρηση. Βοηθούμενη από τον ύπαρχο καπετάν Σταυρή συνέχισε την πολιορκία. Το πλοίο της ήταν από τα μεγαλύτερα και χρησίμευσε για τις συνεδριάσεις του Αρείου Πάγου της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδας με Ανδρούτσο και Νικηταρά. Ο Φιλήμων γράφει: «...ανέλαβεν η ιδία την διοίκησιν του πλοίου ως άλλος ανήρ, επί πολύν χρόνον, ίνα μη στερηθή η πολιορκία της από θαλάσσης βοηθείας». Για ενάμιση χρόνο πλήρωνε από την τσέπη της μισθούς, τρόφιμα και πολεμοφόδια γιατί το κράτος δεν την πλήρωνε, όπως γράφει η ίδια σε αναφορά το 1823. Τον Σεπτέμβριο του 1824, χωρίς χρήματα και με μεγάλο κόστος συντήρησης, προσφέρει την «Καλομοίρα» πλήρως εξοπλισμένη ως πυρπολικό. Με αυτή ο Πιπίνος έκαψε την τουρκική φρεγάτα-θησαυροφυλάκιο Χαζνέ Γκεμισί στον Τσεσμέ. Η φτώχεια και το τέλος Βρέθηκε χωρίς πλοίο, πάμπτωχη, «υστερούμενα και αυτού του επιουσίου... Μη έχουσα ούτε οίκον, ούτε μίαν πατρίδα». Αρχικά Ύδρα, Σύρος, μετά Ναύπλιο και Ερμούπολη. Το 1827 δώρισε 46 ισπανικά τάλληρα για την απελευθέρωση της Χίου. Το χειμώνα του 1826 έχασε ένα παιδί από τον λιμό. Γράφει απελπισμένη: «Κλαίω, ευσπλαχνίαν δεν ευρίσκω ουδεμίαν...» . Τον Αύγουστο του 1829 γράφει στον Καποδίστρια από το Άργος: «...κατήντησα κλινήρης εις τόπον ξένον... Δεν έχω καν τα αναγκαία μου έξοδα... Ο πατήρ των ανηλίκων ορφανών μου εθυσίασεν και ζωήν και κατάστασιν υπέρ του έθνους, τα παιδιά του λιμοκτονούν...» Πέθανε το 1850 στον Πειραιά, ξεχασμένη από όλους. Η Σύνδεση με την Αλεξανδρούπολη Η Αλεξανδρούπολη θεωρείται η φυσική συνέχεια της Αίνου μετά το 1922. Οι Αινίτες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν μαζικά στην περιοχή και έφεραν μαζί τους τη μνήμη των Βισβίζηδων. Το Μνημείο στον Φάρο: Στους πρόποδες του Φάρου, στο σημείο με το συντριβάνι, βρίσκεται το σύμπλεγμα γλυπτών Χατζηαντώνη και Δόμνας Βισβίζη. Είναι το πιο φωτογραφημένο σημείο της πλατείας - προτομή της Δόμνας και προτομή του γιου της Θεμιστοκλή Βισβίζη. Σχολεία: Το 3ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης ονομάστηκε «Δόμνα Βισβίζη» και από το 2006 φέρει επίσημα το όνομά της, με εκπαιδευτικά προγράμματα «Από τη Νίκη στη... Δόμνα». Σύμβολο Θράκης: Ο γιος της Θεμιστοκλής-Τιμολέων έγινε το αγαπημένο παιδί των φιλελληνικών κύκλων του Παρισιού. Το πορτρέτο του πουλήθηκε σε χιλιάδες αντίτυπα για να αγοραστούν τρόφιμα και πολεμοφόδια για τους αγωνιστές, και το πορτρέτο αυτό έγινε το πρότυπο για την προτομή στην παραλία της Αλεξανδρούπολης. Δημοτικό τραγούδι: Σώζεται θρακιώτικο τραγούδι για την «κυρά Δομνίτσα, την αρχικαπετάνα, πούχει καράβι ατίμητο...» που τραγουδιέται ακόμα από τους Αινίτες της Αλεξανδρούπολης. Για την Αλεξανδρούπολη η Δόμνα δεν είναι απλά ηρωίδα του '21 - είναι η μάνα-σύμβολο του Θρακικού Ελληνισμού που έχασε την πατρίδα της την Αίνο αλλά δεν έπαψε να πολεμάει για την Ελλάδα.

Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης: ο δήμαρχος που έδωσε το όνομα στην πόληΝΕΟ
Πρόσωπα

Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης: ο δήμαρχος που έδωσε το όνομα στην πόλη

Ο Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης ήταν ο πρώτος Έλληνας δήμαρχος της Αλεξανδρούπολης μετά την απελευθέρωση. Διορισμένος δήμαρχος και ταυτόχρονα εκπρόσωπος της κυβέρνησης, κυβέρνησε την πόλη τα πιο κρίσιμα χρόνια 1920-1924, όταν το Δεδέαγατς έγινε Ελλάδα και έπρεπε να γίνει Αλεξανδρούπολη. Αδερφός του ήταν ο Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης (1876-1948), ο μακροβιότερος δήμαρχος της πόλης, που τον διαδέχθηκε. Βιογραφικά στοιχεία Καταγωγή από Αδριανούπολη, οικογένεια εμπόρων-γαιοκτημόνων. Ο Εμμανουήλ ήταν ο πρώτος διορισμένος μετά την απελευθέρωση. Στον κατάλογο δημάρχων αναφέρεται ως Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης (18??-19??) 1920-1924 Διορισμένος - Ο πρώτος Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης και συγχρόνως εκπρόσωπος της κυβερνήσεως. Μετά από αυτόν, στις 8 Οκτωβρίου 1924, παρέδωσε τη δημαρχία στον Κ. Μανωτό και στη συνέχεια ανέλαβε ο αδερφός του Κωνσταντίνος, ο οποίος εξελέγη ως ο πρώτος αιρετός δήμαρχος στις 25 Οκτωβρίου 1925. Το χρονικό της μετονομασίας 1. Δεδέαγατς - Τι σημαίνει Η πόλη ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα ως ψαροχώρι από Αινίτες, Μακρινούς και Μαρωνίτες. Το όνομα Δεδέαγατς στα τουρκικά σημαίνει δέντρο του παππού (dede = παππούς, ağaç = δέντρο) από τοπική παράδοση για σοφό δερβίση που έζησε στη σκιά ενός δέντρου και τάφηκε εκεί, ή από τις βελανιδιές που σκίαζαν την παραλία (ντεντέ-αγατσλάρ). 2. 14 Μαΐου 1920 - Η Απελευθέρωση Η 9η Μεραρχία Σερρών με διοικητή τον Στρατηγό Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη καταλαμβάνει τις διαβάσεις, ενώ νηοπομπή 22 πλοίων αποβιβάζει τη Μεραρχία Ξάνθης με τον Κων. Μαζαράκη-Αινιάν στο Δεδέαγατς. Γίνεται υποστολή της γαλλικής σημαίας και έπαρση της ελληνικής. Ο αστυνομικός διευθυντής Κ. Δανιήλ παραδίδει την πόλη. Από τις πρώτες ημέρες οι τοπικές Αρχές και η Ιερά Μητρόπολη, ζητώντας τη γνώμη του ιατρού Αχιλλέα Σαμοθράκη που ήταν μελετητής της Αρχαίας Θράκης και πρόεδρος των Επιτροπών Τοπωνυμιών, αποφασίζουν να μετονομάσουν την πόλη σε Νεάπολη, ως τη νεότερη ελληνική πόλη. 3. 8 Ιουλίου 1920 - Η επίσκεψη που άλλαξε το όνομα Ο βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄ (1893-1920), δευτερότοκος γιος του Κωνσταντίνου Α΄, που είχε ανέβει στον θρόνο το 1917 μετά την εξορία του πατέρα του, επισκέπτεται τη Θράκη μετά την ενσωμάτωσή της. Στις 8 Ιουλίου 1920 επισκέφθηκε το Δεδέαγατς. Ο δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης, προσφωνώντας τον βασιλιά, είπε ότι η πόλη προς τιμήν του μετονομάζεται σε Αλεξανδρούπολη. Ο Αλέξανδρος εισέρχεται και στην Αδριανούπολη λίγες μέρες μετά. Ήταν η τελευταία του περιοδεία - στις 2 Οκτωβρίου τον δάγκωσε πίθηκος στο Τατόι και πέθανε στις 12 Οκτωβρίου 1920. Η ονομασία επισημοποιήθηκε το φθινόπωρο του 1921, αντικαθιστώντας οριστικά το Δεδέαγατς και το μεταβατικό Νεάπολη. Γιατί Αλεξανδρούπολη και όχι Νεάπολη; Η Νεάπολη θεωρήθηκε πολύ γενικό και υπήρχαν ήδη πολλές Νεαπόλεις. Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου με πρόταση Αλτιναλμάζη να τιμηθεί ο νεαρός βασιλιάς που επισκέφθηκε πρώτος την απελευθερωμένη Θράκη ήταν πολιτικά ισχυρή και συνέδεε άμεσα την πόλη με το Στέμμα και τον Βενιζέλο. Προς τιμήν του η πόλη φέρει το όνομά του. Τι απέμεινε Οδός Αλτιναλμάζη στην Αλεξανδρούπολη. Κληροδότημα Εμμανουήλ Ι. Αλτιναλμάζη - το οποίο χρηματοδοτεί ακόμα υποτροφίες. Ο αδερφός του Κωνσταντίνος έμεινε στην ιστορία ως ο δήμαρχος που έχτισε την πόλη (1924-1941, 1946-1948).

Γεώργιος Ζαρίφης: ο εθνικός ευεργέτης πίσω από τη Ζαρίφειο ΑκαδημίαΝΕΟ
Πρόσωπα

Γεώργιος Ζαρίφης: ο εθνικός ευεργέτης πίσω από τη Ζαρίφειο Ακαδημία

Ο Γεώργιος Ιωάννου Ζαρίφης (1807-1884) ήταν ο πλουσιότερος Έλληνας τραπεζίτης του Γαλατά τον 19ο αιώνα και ένας από τους μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες. Η λέξη «ζαριφηλίκι» στην Πόλη σήμαινε αρχοντιά και γενναιοδωρία. Βιογραφία - Από την Οδησσό στον Γαλατά Γιος του Ιωάννη Ζαρίφη, εμπόρου οίνου από τον Βόσπορο, και της Ταρσούς Καπλάνογλου. Γεννήθηκε το 1807 στο Μέγα Ρεύμα του Βοσπόρου (Αρναβούτκιοϊ), στο εξοχικό των Ζαρίφηδων στη νήσο Αλώνη κοντά στο Προικονήσι. Το 1821, 15 ετών, φεύγει με τους γονείς του στην Οδησσό λόγω των διωγμών στην Πόλη, προστατεύεται από τον Τσάρο και σπουδάζει στο Λύκειο Ρισελιέ. Το 1830 έρχεται στην Ελλάδα, διορίζεται επί Καποδίστρια γραμματέας Καρύταινας. Στα 25 του, απογοητευμένος από τη μιζέρια της επαρχίας, παίρνει την οικογένεια και επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί προσλαμβάνεται στον οίκο του Στέφανου Ζαφειρόπουλου. Μέσα σε 2 χρόνια η επωνυμία γίνεται «Ζαφειρόπουλος & Ζαρίφης» με διασυνδέσεις σε Κωνσταντινούπολη, Μασσαλία, Λονδίνο και Οδησσό. Παντρεύεται την κόρη του συνεταίρου του Ελένη Ζαφειροπούλου, κρατά ελληνική υπηκοότητα παρά τις προτάσεις του Σουλτάνου να γίνει «ραγιάς» με υψηλά αξιώματα. Ιδρύει δική του εμπορική τράπεζα που αναλαμβάνει το οθωμανικό χρέος. Μαζί με άλλους Έλληνες τραπεζίτες πρωτοστατεί στην επιβολή του πρώτου Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1881, υπέρ Ελλήνων και ξένων πιστωτών. Γίνεται πάμπλουτος. Ήταν τραπεζίτης και οικονομικός σύμβουλος του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. Πέθανε στις 28 Μαρτίου 1884 στην Κωνσταντινούπολη. Η γυναίκα του Ελένη προσπάθησε να σώσει τα Διδασκαλεία. Συνεχιστές μέχρι το 1922 ο γιος του Λεωνίδας Ζαρίφης (1840-1923) και μετά ο εγγονός Κωνσταντίνος Ζαρίφης (1891-1979). Το μεγάλο όραμα: Δάσκαλοι για τη Θράκη Για τον Ζαρίφη η παιδεία ήταν όπλο επιβίωσης του Ελληνισμού. Επί 40 χρόνια διέθετε τεράστια ποσά: 1865 Προύσα: Βλέπει ότι κανένας Έλληνας δεν μιλά ελληνικά. Προσφέρεται να χτίσει 2 σχολεία αρρένων-θηλέων και υπόσχεται Γυμνάσιο αν σε 5 χρόνια τα παιδιά μιλούν ελληνικά. 1875 Φιλιππούπολη: Ιδρύει τα Ζαρίφεια Διδασκαλεία αρρένων και θηλέων, ανώτερο πνευματικό ίδρυμα. Στόχος: απόφοιτοι δάσκαλοι να γυρίσουν στα χωριά της Θράκης και Μακεδονίας. Χορηγούσε 1.000 χρυσές λίρες το χρόνο για τη συντήρηση. Λειτούργησαν μέχρι το 1906. Άλλα: Μεγάλη του Γένους Σχολή στο Φανάρι (ανοικοδομήθηκε αποκλειστικά από δωρεά του), Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως, αδελφότητα Αγαπάτε Αλλήλους που έστελνε δασκάλους στα χωριά, Φιλεργός Εταιρεία (1866-77) που έδινε εργαλεία σε άπορους τεχνίτες, Ζαρίφειο παράρτημα του Νοσοκομείου Μπαλουκλί, Παρθεναγωγείο Τρίγλιας. Ο Ζαρίφης χρηματοδοτούσε και τον Γεώργιο Βιζυηνό από το 1875 ως το 1884 για σπουδές σε Γοττίγγη, Λειψία, Βερολίνο, Παρίσι, Λονδίνο. Από τη Φιλιππούπολη στην Αλεξανδρούπολη Μετά το κλείσιμο των Ζαριφείων το 1906 και τις πολιτικές εξελίξεις στη Βουλγαρία, το κληροδότημα έπρεπε να συνεχίσει. 1923: Ιδρύεται το πρώτο Διδασκαλείο στην Αλεξανδρούπολη, γιατί το Καραγάτς όπου είχε μεταφερθεί για 11 μήνες το Αρχιγένειο Διδασκαλείο των Επιβατών έμεινε στην Τουρκία με τη Λωζάνη. Διευθυντής ο παιδαγωγός Θεόδωρος Κάστανος που δίνει αγώνα για την αποπεράτωση του σημερινού νεοκλασικού κτιρίου. 1934: Το Διδασκαλείο καταργείται και γίνεται Παιδαγωγική Ακαδημία διετούς φοίτησης, μία από τις 6 πρώτες στην Ελλάδα. Πρώτος διευθυντής ο Ευάγγελος Παπανούτσος (1934-36), τελευταίος ο Νικόλαος Ράπτης (1976-78). 15 Ιουνίου 1936: Εγκαίνια της Ζαριφείου Παιδαγωγικής Ακαδημίας παρουσία του εγγονού του Ζαρίφη και του βασιλιά Γεωργίου Β΄. Ο εγγονός δωρίζει πιάνο και χρήματα για μουσικά όργανα και έπιπλα. Η σύνδεση δεν ήταν μόνο τιμητική. Μετά το κλείσιμο μεταφέρθηκε στην Αλεξανδρούπολη ετήσιο ποσό 25.000 χρυσών γαλλικών φράγκων. Η μνήμη σήμερα Το κτίριο είναι ένα από τα σπουδαιότερα νεοκλασικά της Αλεξανδρούπολης. Από το 1983 η Ακαδημία έγινε Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΠΘ στη Νέα Χηλή. Σήμερα στεγάζει το 1ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Αλεξανδρούπολης - Ζαρίφειος . Στον κήπο, στο Πάρκο Εθνικής Ανεξαρτησίας, η μαρμάρινη προτομή του Ζαρίφη, έργο του Νίκου Περαντινού. Είναι ίσως το μόνο μνημείο στην Ελλάδα που φέρει το όνομα των Ζαρίφηδων - μιας οικογένειας που επένδυσε όχι σε δρόμους και αγάλματα αλλά σε δασκάλους. Και αυτή η ιδέα, από τη Φιλιππούπολη του 1875 ως την Αλεξανδρούπολη του 1934, έμεινε ίδια: να δημιουργείς ανθρώπους που θα μεταδίδουν τη γνώση.

Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄: ο βασιλιάς που έδωσε το όνομά του στην πόληΝΕΟ
Πρόσωπα

Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄: ο βασιλιάς που έδωσε το όνομά του στην πόλη

1893-1920 - Βασίλευσε 1917-1920 Ο Αλέξανδρος Α΄ ήταν ο πιο άτυχος και πιο παρεξηγημένος βασιλιάς της σύγχρονης Ελλάδας. Δεύτερος γιος του Κωνσταντίνου Α΄ και της Σοφίας της Πρωσίας, δεν προοριζόταν ποτέ για τον θρόνο. Ανέβηκε στα 23 του όχι από διαδοχή αλλά από πολιτικό πραξικόπημα των Συμμάχων, βασίλευσε 3 χρόνια ως αιχμάλωτος του Βενιζέλου στο ίδιο του το παλάτι, και πέθανε στα 27 από δάγκωμα μαϊμού, αλλάζοντας όλη την πορεία της Ελλάδας προς τη Μικρασιατική Καταστροφή. Προς τιμήν του η Αλεξανδρούπολη φέρει το όνομά του. Βιογραφία Παιδικά χρόνια - Ο άτακτος πρίγκιπας Γεννήθηκε την 1η Αυγούστου 1893 στο Τατόι, δεύτερος γιος του διαδόχου Κωνσταντίνου. Εγγονός του Χριστιανού Θ΄ της Δανίας, ξάδερφος του Γεωργίου Ε΄ της Αγγλίας και του Νικολάου Β΄ της Ρωσίας, ανιψιός του Γουλιέλμου Β΄ της Γερμανίας. Πολύ δεμένος με την αδερφή του Ελένη, όχι με τον μεγαλύτερο αδερφό Γεώργιο. Εξωστρεφής, άτακτος - λέγεται ότι κάπνιζε κρυφά, έβαλε φωτιά στην αίθουσα παιχνιδιών και έχασε τον έλεγχο του καροτσιού του μικρού Παύλου. Σπούδασε στη Σχολή Ευελπίδων, γνωστός για μηχανικές ικανότητες, παθιασμένος με αυτοκίνητα - από τους πρώτους Έλληνες που αγόρασαν. Διακρίθηκε στους Βαλκανικούς 1912-13, συνόδευσε τον πατέρα του στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. 1917 - Πώς έγινε βασιλιάς Η Ελλάδα ζει τον Εθνικό Διχασμό. Ο Κωνσταντίνος κρατά φιλογερμανική ουδετερότητα στον Α΄ Παγκόσμιο, ο Βενιζέλος κάνει κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη με τους Συμμάχους. Στις 10 Ιουνίου 1917 ο Ύπατος Αρμοστής της Αντάντ Κάρολος Ζοννάρ διατάζει τον Κωνσταντίνο να παραιτηθεί απειλώντας με βομβαρδισμό του Πειραιά. Ο Κωνσταντίνος φεύγει χωρίς επίσημη παραίτηση. Οι Σύμμαχοι δεν θέλουν δημοκρατία αλλά ούτε και τον διάδοχο Γεώργιο ως φιλογερμανό. Επιλέγουν τον 23χρονο Αλέξανδρο. Στις 11 Ιουνίου 1917 ορκίζεται στην αίθουσα χορού του παλατιού, μόνο με τον Αρχιεπίσκοπο Θεόκλητο, τον πατέρα του, τον αδερφό του και τον Ζαΐμη. Ήταν βραχνός και έκλαιγε. Ο πατέρας του του λέει να θεωρεί τον εαυτό του αντιβασιλέα, όχι βασιλιά. Στον τάφο του γράφει ακόμα «Αλέξανδρος, βασιλόπαις της Ελλάδος, εβασίλευσεν αντί του πατρός αυτού». Ο βασιλιάς-αιχμάλωτος του Βενιζέλου Την επόμενη μέρα όλη η βασιλική οικογένεια φεύγει εξορία στον Ωρωπό. Τα πορτρέτα τους κατεβαίνουν, οι υπουργοί τον αποκαλούν «γιο του προδότη». Στις 26 Ιουνίου διορίζει τον Βενιζέλο πρωθυπουργό. Ο Βενιζέλος τον παρακολουθεί μέρα-νύχτα, ανοίγει τις επιστολές του προς τους γονείς του. Ο Αλέξανδρος αρχικά ψυχρός, σιγά σιγά αρχίζει να θαυμάζει τον Βενιζέλο. Ο μόνος του παρηγοριά: η παιδική του φίλη Ασπασία Μάνου, κόρη του συνταγματάρχη Πέτρου Μάνου. Την ερωτεύεται το 1915 στις Σπέτσες. Ο γάμος με κοινή θνητή είναι σκάνδαλο για την εποχή. Ο Βενιζέλος αρχικά αντιδρά, φοβάται ότι θα επικοινωνεί με τους εξόριστους μέσω του πεθερού του, αλλά τελικά συναινεί. Παντρεύονται μυστικά τον Νοέμβριο του 1919 στο σπίτι του Ζαλοκώστα. Ο γάμος ανακοινώνεται 6 μήνες μετά. Η Ασπασία θα γεννήσει την κόρη τους Αλεξάνδρα 5 μήνες μετά τον θάνατό του. Η Ελλάδα των 2 ηπείρων και 5 θαλασσών Επί Αλεξάνδρου η Ελλάδα διπλασιάζεται. Με τις Συνθήκες Νεϊγύ 1919 και Σεβρών 28 Ιουλίου 1920 παίρνει τη Δυτική και Ανατολική Θράκη μέχρι Τσατάλτζα, Ίμβρο, Τένεδο, Σμύρνη. Ο Βενιζέλος παίρνει δάφνινο στεφάνι στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Η σύνδεση με την Αλεξανδρούπολη 14 Μαΐου 1920 απελευθερώνεται το Δεδέαγατς. Οι τοπικές αρχές με τον ιατρό Αχιλλέα Σαμοθράκη αποφασίζουν να το μετονομάσουν σε Νεάπολη. 8 Ιουλίου 1920 ο Αλέξανδρος επισκέπτεται το Δεδέαγατς στο πλαίσιο περιοδείας στη Θράκη. Ο δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης τον προσφωνεί και ανακοινώνει ότι η πόλη μετονομάζεται σε Αλεξανδρούπολη προς τιμήν του. Τις επόμενες μέρες: 12 Ιουλίου η Μεραρχία Σμύρνης μπαίνει στην Αδριανούπολη μέσα σε ενθουσιασμό, 13 Ιουλίου φτάνει εκεί και ο Αλέξανδρος, τον υποδέχονται με λαμπρότητα. Μετά επισκέπτεται Ραιδεστό, Σαράντα Εκκλησίες, Διδυμότειχο, Κομοτηνή. Μέχρι τέλη Ιουλίου όλη η Ανατολική Θράκη είναι ελληνική. Ήταν η τελευταία λαμπρή στιγμή του. Η πόλη που σήμερα βλέπεις με το Φάρο και το συντριβάνι πήρε το όνομά της εκείνη την ημέρα, από έναν 27χρονο που δεν ήξερε ότι σε 3 μήνες θα πέθαινε. Ο πιο παράξενος θάνατος ηγέτη Στις 2 Οκτωβρίου 1920, περίπατος στο Τατόι. Ο γερμανικός ποιμενικός του Φριτς επιτίθεται σε θηλυκή μαϊμού (Βαρβαρικός μακάκος) που είχε ως κατοικίδιο ο φύλακας του κτήματος. Ο Αλέξανδρος προσπαθεί να τους χωρίσει, δέχεται επίθεση και από αρσενική μαϊμού, δαγκώνεται σε πόδι και χέρι. Αρχικά ασήμαντο. Μετά από λίγα 24ωρα υψηλός πυρετός, ίκτερος, γαστρεντερικές διαταραχές. Κλήθηκαν οι καλύτεροι Έλληνες γιατροί, ο Βενιζέλος φέρνει τον παγκοσμίου φήμης Βιντάλ και τον χειρούργο Πιέρ Ντελμπέ. Στις 22 Σεπτεμβρίου εντοπίζεται στρεπτόκοκκος, προτείνεται ακρωτηριασμός αλλά απορρίπτεται. Χορηγείται αντιστρεπτοκοκκικός ορός του Σάββα. Η σηψαιμία προχωρά στον ένα πνεύμονα. Ο Ντελμπέ ανακοινώνει ότι δεν υπάρχει πλέον επιλογή ακρωτηριασμού λόγω εκτεταμένων πληγών. Πεθαίνει στις 12 Οκτωβρίου 1920 στο Τατόι. Δεν επετράπη η είσοδος στη χώρα σε κανένα μέλος της βασιλικής οικογένειας παρά μόνο στη γιαγιά του Όλγα. Ο Βενιζέλος εκφώνησε επικήδειο. Τι άλλαξε ο θάνατός του Μετά τον θάνατο, ο Βενιζέλος κάνει εκλογές 1 Νοεμβρίου 1920 με δίλημμα «Κωνσταντίνος ή Βενιζέλος». Ενώ έχει διπλασιάσει την Ελλάδα, χάνει. Με δημοψήφισμα 5 Δεκεμβρίου επιστρέφει ο Κωνσταντίνος. Οι Σύμμαχοι δυσαρεστούνται, αφήνουν τον ελληνικό στρατό αβοήθητο στη Μικρά Ασία. Ακολουθεί η Καταστροφή του 1922. Όπως γράφουν ιστορικοί, «τραγικές εξελίξεις, οι οποίες ίσως να είχαν αποφευχθεί, αν ζούσε ο βασιλιάς Αλέξανδρος».

Αλέξανδρος Κρήτης: ο ιατρός που δώρισε τη βίλα του για το Διοικητήριο της ΑλεξανδρούποληςΝΕΟ
Πρόσωπα

Αλέξανδρος Κρήτης: ο ιατρός που δώρισε τη βίλα του για το Διοικητήριο της Αλεξανδρούπολης

Ο Αλέξανδρος Κρήτης ήταν ιατρός εγκατεστημένος στην Αλεξανδρούπολη τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Δεν ήταν ο πιο διάσημος γιατρός της πόλης - εκείνη την εποχή το όνομα ήταν ο Αχιλλέας Σαμοθράκης - αλλά ήταν ο πιο γενναιόδωρος. Το όνομά του έμεινε όχι για ένα ιατρικό επίτευγμα, αλλά για μια πράξη που καθόρισε τον χάρτη της δημόσιας διοίκησης στον Έβρο: δώρισε τη βίλα του στο Ελληνικό Δημόσιο για να γίνει Διοικητήριο. Η Βίλα Ιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη Στις αρχές του 1900 η Αλεξανδρούπολη ήταν ακόμα Δεδέαγατς και χτιζόταν με νεοκλασικές βίλες εμπόρων, προξένων και γιατρών. Ανάμεσά τους η Βίλα Κρήτη, ένα από τα ελάχιστα αρχοντικά που σώζονται και σήμερα στο κέντρο, στην οδό Βασ. Αλεξάνδρου 26 όπου σήμερα είναι το πρώην Νομαρχείο / σημερινό κτίριο της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου. Ήταν τυπικό δείγμα αστικής αρχιτεκτονικής της εποχής: διώροφο με κήπο, ψηλοτάβανο, ξύλινα πατώματα, συμμετρική πρόσοψη - παρόμοια με τις άλλες σωζόμενες κατοικίες της πρώτης καθηγήτριας γαλλικών Αντουανέττας Δεμτσιάν και του Ταχυδρομείου όπου υπογράφηκε η παράδοση της πόλης το 1920. Στις πηγές αναφέρεται πάντα ως «Βίλα Ιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη» - όχι απλό σπίτι, αλλά τοπόσημο. Η δωρεά στο Ελληνικό Δημόσιο Ο Κρήτης, χωρίς κληρονόμους που θα κρατούσαν το ακίνητο, αποφάσισε να το δωρίσει στο Ελληνικό Δημόσιο για κοινωφελή σκοπό. Η πράξη ήταν κρίσιμη: μετά την απελευθέρωση το 1920, το νέο ελληνικό κράτος δεν είχε που να στεγάσει υπηρεσίες. Το Διοικητήριο, η Νομαρχία, το Δικαστήριο έψαχναν στέγη. Με τη δωρεά Κρήτη, το κράτος απέκτησε έτοιμο δημόσιο κτίριο στο κέντρο της πόλης, χωρίς απαλλοτριώσεις. Η βίλα μετατράπηκε πρώτα σε Διοικητήριο και αργότερα σε Νομαρχία Έβρου , μέχρι την κατάργησή της το 2010 με τον Καλλικράτη. Σήμερα στεγάζει υπηρεσίες της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου. Χωρίς αυτή τη χειρονομία, ο δημόσιος χώρος στη Βασ. Αλεξάνδρου πιθανότατα θα είχε χτιστεί αλλιώς ή θα είχε παραμείνει ιδιωτικός. Η μνήμη του στο σημερινό Νομαρχείο Η μνήμη του δεν έσβησε: Αίθουσα Αλέξανδρος Κρήτης: Ο 2ος όροφος του κτιρίου φέρει το όνομά του, σε τιμητική πλακέτα. Η διαθήκη: Στον ίδιο όροφο εκτίθεται απόσπασμα της διαθήκης του, όπου αναφέρει ρητά τη δωρεά για δημόσιο σκοπό. Η έκθεση φωτογραφιών: Η μόνιμη έκθεση φωτογραφικής ιστορίας του Νομαρχείου ξεκινά με τη Βίλα Κρήτη και δείχνει τη μεταμόρφωσή της από κατοικία σε δημόσιο κτίριο, με αρχειακές φωτογραφίες από τη δεκαετία του 1920-30. Είναι ένα από τα λίγα κτίρια στην Αλεξανδρούπολη που η ιστορία του λέγεται μέσα από το ίδιο το κτίριο. Ένας δωρητής, όχι μόνο ένα όνομα Για τον Αλέξανδρο Κρήτη δεν έχουμε πλήρη βιογραφικά. Δεν τεκμηριώνεται με βεβαιότητα ο τόπος γέννησης, ούτε ημερομηνίες γέννησης/θανάτου στις ανοιχτές πηγές. Οι αναφορές τον θέλουν ιατρό εγκατεστημένο στην Αλεξανδρούπολη, όπως ο Σαμοθράκης, ο Αλεξανδρίδης, ο Κάστανος - μια γενιά επιστημόνων που ήρθε μετά το 1920 για να οργανώσει τη νέα ελληνική πόλη. Αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο είναι η πράξη: σε μια πόλη που χτιζόταν από το μηδέν, ένας ιδιώτης γιατρός έδωσε το σπίτι του για να γίνει το κέντρο διοίκησης του νομού. Και εκατό χρόνια μετά, όταν μπαίνεις στο Νομαρχείο για ένα πιστοποιητικό, μπαίνεις ακόμα στη βίλα του.

Αχιλλέας Σαμοθράκης (1876-1944): ο γιατρός που βάφτισε την πόλη ΝεάποληΝΕΟ
Πρόσωπα

Αχιλλέας Σαμοθράκης (1876-1944): ο γιατρός που βάφτισε την πόλη Νεάπολη

Ο Αχιλλέας Σαμοθράκης ήταν ο πιο μορφωμένος άνθρωπος της πρώτης Αλεξανδρούπολης. Γιατρός, νομίατρος, σχολίατρος, ιστορικός, λεξικογράφος. Πρόεδρος όλων των επιτροπών τοπωνυμιών. Αυτός που πρότεινε να μετονομαστεί το Δεδέαγατς σε Νεάπολη στις 14 Μαΐου 1920, πριν γίνει Αλεξανδρούπολη . Βιογραφία Γεννήθηκε 1876 στην Αίνο της Ανατολικής Θράκης. Σπούδασε στα Ζαρίφεια Διδασκαλεία Φιλιππούπολης, υπηρέτησε δάσκαλος σε Αίνο και Δεδέαγατς, μετά Ιατρική Αθηνών - διδάκτωρ 1906. 15 χρόνια ιατρός στο Ζαγαζίγκ Αιγύπτου. Το 1920 τον καλεί ο Ύπατος Αρμοστής Θράκης Αντ. Σαχτούρης και οργανώνει το Πολιτικό Νοσοκομείο Αδριανούπολης 150 κλινών. Μετά από 7 μήνες εγκαθίσταται οριστικά στην Αλεξανδρούπολη ως ιατρός, νομίατρος και σχολίατρος. Για 20 χρόνια διδάσκει Υγιεινή στο Γυμνάσιο και στην Παιδαγωγική Ακαδημία. Γίνεται Υγειονομικός Επιθεωρητής Περιφέρειας και πρώτος πρόεδρος Ιατρικού Συλλόγου Έβρου. Βενιζελικός. Το 1940 κυνηγημένος από Βουλγάρους φεύγει στην Αθήνα, πεθαίνει εκεί 31 Μαΐου 1944 από καρκίνο ήπατος, δεν προλαβαίνει να δει την ελεύθερη Αλεξανδρούπολη. Το έργο Το σημαντικότερο: «Λεξικόν, γεωγραφικό και ιστορικό της Θράκης» στον 28ο τόμο των «Θρακικών». Ο Πολύδωρ Παπαχριστοδούλου τον λέει «Στέφανο Βυζάντιο της Θράκης». Έγραψε «Ιστορία της Θράκης 1939», «Ιστορία της Ιατρικής», «Ο Ιπποκράτης». Η περίφημη βιβλιοθήκη του βρίσκεται σήμερα στο 1ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης, αναξιοποίητη. Η αδερφή του Δέσποινα ήταν δασκάλα στο 3ο Δημοτικό.

Θεόδωρος Κάστανος (1886-1932): ο δάσκαλος που έφερε τη Ζαρίφειο στην ΑλεξανδρούποληΝΕΟ
Πρόσωπα

Θεόδωρος Κάστανος (1886-1932): ο δάσκαλος που έφερε τη Ζαρίφειο στην Αλεξανδρούπολη

Ο μεγαλύτερος παιδαγωγός που πέρασε από τη Θράκη. Θεμελιωτής του Σχολείου Εργασίας στην Ελλάδα. Αυτός που μετέφερε το Διδασκαλείο από το Καραγάτς στην Αλεξανδρούπολη και ίδρυσε τη Ζαρίφειο . Βιογραφία Γεννήθηκε 1 Δεκεμβρίου 1886 στον Βροντάδο Χίου. Δάσκαλος σε Παρπαριά και Βίκι Χίου ως το 1912, μετά εθελοντής στους Βαλκανικούς. Με υποτροφία πάει Γερμανία: 1913 Πανεπιστήμιο Ιένας μαθητής του W. Rein, 1915-18 Βερολίνο - Παιδαγωγικά, Φιλοσοφία, Πειραματική Ψυχολογία. Διδακτορικό «Die Bildung der Volksschullehrer in Griechenland» 1920. Εκεί γνωρίζει το κίνημα Νέας Αγωγής. 1920 Διευθυντής Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης - φέρνει εκπαιδευτικές εκδρομές, σχολικό κήπο. 1921 πρώτος άνδρας διευθυντής Αρχιγένειων Εκπαιδευτηρίων στους Επιβάτες Ανατολικής Θράκης. 1922 με την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης δίνει πιστοποιητικά στις σπουδάστριες, μεταφέρει το Ίδρυμα στο Καραγάτς (Παλιά Ορεστιάδα) όπου συγχωνεύεται με Ζάππειο Παρθεναγωγείο. Διδάσκει 11 μήνες εκεί. Με τη Λωζάνη το Καραγάτς δίνεται στους Τούρκους - με δικές του ενέργειες μεταφέρει τα πάντα στην Αλεξανδρούπολη το 1923. Ιδρύει Διδασκαλείο, από το οποίο το 1934 θα γίνει η Παιδαγωγική Ακαδημία . Πρώτος διευθυντής της. Έπεισε ξεριζωμένες κοπέλες να συνεχίσουν σπουδές, ίδρυσε οικοτροφείο στο ξύλινο κτίριο της Βασ. Γεωργίου, οργάνωσε τη «Συντροφιά» για επιμόρφωση εκπαιδευτικών. 1926 μετατίθεται Καστοριά λόγω σύγκρουσης με καθεστώς, 1927 Καρπενήσι, 1929 Φλώρινα. Πεθαίνει 12 Φεβρουαρίου 1932 στη Φλώρινα, 44 ετών. Ρήση του: «Σκοπός του σχολείου δεν είναι το σοφό παιδί, αλλά το ευτυχισμένο παιδί». Βιβλία: «Το Σχολείο Εργασίας» 1929. Μνήμη: 4ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης «Θεόδωρος Κάστανος».

Φώτης Κοσμάς (1926-1995): ο Ολυμπιονίκης που έδωσε το όνομά του στο στάδιοΝΕΟ
Πρόσωπα

Φώτης Κοσμάς (1926-1995): ο Ολυμπιονίκης που έδωσε το όνομά του στο στάδιο

Ο μεγαλύτερος αθλητής που έβγαλε η Αλεξανδρούπολη. Μεσογειονίκης, 7ος Ολυμπιονίκης στο Ελσίνκι 1952, 4 φορές πρωταθλητής Ελλάδας στα 400μ εμπόδια και 4 στο δέκαθλο. Το στάδιο της πόλης φέρει το όνομά του. Βιογραφία Γεννήθηκε 26 Νοεμβρίου 1926 στην Κλειώ Λέσβου, γιος προσφύγων - πατέρας από Αϊβαλί, μητέρα από Μυτιλήνη. Μετακόμισαν Αλεξανδρούπολη πριν τον Β' Παγκόσμιο, στον πόλεμο πήγαν Σαμοθράκη όπου γνώρισε τη γυναίκα του Μερόπη. Ξεκίνησε στίβο το 1946 στα 20 του στον Εθνικό Αλεξανδρούπολης με προπονητή Γιάννη Μπαρμπαγιάννη. 1948 1ος στα 400μ εμπόδια σε Πανεπαρχιακό ΣΕΓΑΣ, 1949 1ος στο δέκαθλο με πανελλήνιο ρεκόρ, 1950 Ευρωπαϊκοί Βρυξελλών. 1951 Μεσογειακοί Αλεξάνδρεια - χρυσό στο δέκαθλο με νέο πανελλήνιο ρεκόρ. 1952 Ολυμπιάδα Ελσίνκι - 7ος με πανελλήνιο ρεκόρ. 1955 4ος Πανευρωπαϊκό Βαρκελώνης. 1958 αποσύρεται αρνούμενος χρήματα Παναθηναϊκού. 1960 Χρυσός Σταυρός Τάγματος Φοίνικα, 1994 χρυσό μετάλλιο στο Ολυμπιακό Στάδιο, 21 Μαΐου 1995 τιμή από Δήμο Αλεξανδρούπολης. Πέθανε 15 Ιουνίου 1995 στην Αλεξανδρούπολη. Σύνδεση Το Δημοτικό Στάδιο ξεκίνησε 1925 επί Αλτιναλμάζη, εγκαινιάστηκε 1928 από Βενιζέλο. Χωρητικότητα 3.000. Μετονομάστηκε σε «Φώτης Κοσμάς» στις 27 Σεπτεμβρίου 1997. Υπάρχει και οδός Φώτης Κοσμά.

Ευάγγελος Παπανούτσος (1900-1982): ο φιλόσοφος πρώτος διευθυντής της ΖαριφείουΝΕΟ
Πρόσωπα

Ευάγγελος Παπανούτσος (1900-1982): ο φιλόσοφος πρώτος διευθυντής της Ζαριφείου

Ο σημαντικότερος φιλόσοφος-παιδαγωγός του 20ού αιώνα που πέρασε από Αλεξανδρούπολη. Πρώτος διευθυντής Ζαρίφειου 1934-36, αργότερα Γενικός Γραμματέας Υπουργείου Παιδείας και δημιουργός της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1964. Βιογραφία Γεννήθηκε 9 Αυγούστου 1900 στον Πειραιά, καταγωγή Σοπωτό Αχαΐας. Θεολογική Αθηνών 1915-19, Γερμανία-Γαλλία 1924-27, διδάκτωρ Τυβίγγης 1927 με θέμα «Das Religiöse Erleben bei Platon». Αβερώφειο Γυμνάσιο Αλεξάνδρειας 1921-23 και 1927-30, Διδασκαλείο Μυτιλήνης 1931, Ζαρίφειος Αλεξανδρούπολης 1934-36, Ιωαννίνων 1937-38, Μαράσλειο 1938-39, Τρίπολης 1939-43, Ράλλειος Πειραιά 1943-44. Μετά Γενικός Διευθυντής Υπουργείου Παιδείας 1944-46, 1950, 1963 επί Γεωργίου Παπανδρέου. Ίδρυσε Λαϊκό Πανεπιστήμιο «Αθήναιον» 1947-67, συνεργάτης «Το Βήμα». Βουλευτής Επικρατείας 1974-77, Ακαδημία Αθηνών 1980. Πέθανε 2 Μαΐου 1982 Αθήνα. Μεταρρύθμιση 1964: καθιέρωση δημοτικής, διαχωρισμός Γυμνασίου-Λυκείου, 9χρονη υποχρεωτική, τεχνική εκπαίδευση.

Κωνσταντίνος Μαζαράκης-Αινιάν (1869-1949): ο απελευθερωτής της ΑλεξανδρούποληςΝΕΟ
Πρόσωπα

Κωνσταντίνος Μαζαράκης-Αινιάν (1869-1949): ο απελευθερωτής της Αλεξανδρούπολης

Ο στρατηγός που αποβιβάστηκε στο λιμάνι του Δεδέαγατς στις 14 Μαΐου 1920 και παρέλαβε την πόλη. Ήρωας Μακεδονικού Αγώνα ως Καπετάν Ακρίτας. Βιογραφία Γεννήθηκε 1869 στο Ναύπλιο (ή Κύθνο). Γιος στρατιωτικού γιατρού και ποιήτριας. Ευελπίδων 1890. 1897 Δομοκός, 1904-08 Μακεδονικός Αγώνας - υπάλληλος Προξενείου Θεσσαλονίκης με ψευδώνυμο Δήμος Στεργιάκης, αρχηγός αντάρτικου σώματος Καπετάν Ακρίτας στο Βέρμιο, Νάουσα, λίμνη Γιαννιτσών. Συντονιστής κεντρικής-δυτικής Μακεδονίας. Βαλκανικοί 1912-13 αρχηγός Σωμάτων Προσκόπων, 1916 Κίνημα Εθνικής Άμυνας Θεσσαλονίκης, 1918 επικεφαλής στρατιωτικής αποστολής στη Σόφια - συμβάλλει να δοθεί Δυτική Θράκη στην Ελλάδα. 1919 ιδρυτής Μεραρχίας Ξάνθης (13ο,14ο,15ο Συντάγματα). Τον Μάιο 1920 συμμετέχει στην κατάληψη Δυτικής Θράκης. Πέθανε 19 Μαΐου 1949 Αθήνα. Η απελευθέρωση «Τα ξημερώματα της 14ης Μαΐου 1920 κατέπλευσαν στο λιμάνι στην Αλεξανδρούπολη τα πρώτα τμήματα της Μεραρχίας Ξάνθης, με το οπλιταγωγό Μυκάλη. Αμέσως άρχισε η αποβίβαση και η κατάληψη της πόλης.»

Αντουανέττα Δεμτσιάν: η πρώτη καθηγήτρια γαλλικών και το ξύλινο σπίτι που έσωσε τη μνήμη του ΔεδέαγατςΝΕΟ
Πρόσωπα

Αντουανέττα Δεμτσιάν: η πρώτη καθηγήτρια γαλλικών και το ξύλινο σπίτι που έσωσε τη μνήμη του Δεδέαγατς

Η Αντουανέττα Δεμτσιάν ήταν η πρώτη καθηγήτρια γαλλικών της Αλεξανδρούπολης. Το ξύλινο σπίτι της, μία από τις παλαιότερες σωζόμενες κατοικίες της πόλης, σήμερα στεγάζει τον Σύλλογο Ελληνογαλλικής Φιλίας «Το Σπίτι της Αντουανέττας» . Είναι το σύμβολο της πολυπολιτισμικής αρχής του Δεδέαγατς, όταν η πόλη είχε 8 προξενεία, Γαλλικό και Αυστριακό ταχυδρομείο, και ήταν τόπος συνάντησης Ελλήνων, Αρμενίων, Φραγκολεβαντίνων και Εβραίων. Βιογραφία Η Αντουανέττα Δεμτσιάν ανήκε στην κοινότητα των γαλλόφωνων οικογενειών του Δεδέαγατς. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η πόλη δεν ήταν ελληνικό χωριό αλλά διεθνές λιμάνι. Λειτουργούσαν υποκατάστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορικής Τράπεζας, της Τράπεζας Θεσσαλονίκης, της Γερμανικής Ανατολικής Τράπεζας, Αυστριακό και Γαλλικό ταχυδρομείο, στρατιωτικό και δημοτικό νοσοκομείο. Σε αυτή την πόλη, οι οικογένειες που ήρθαν από Αίνο, Μάκρη και Μαρώνεια, μαζί με Αρμένιους και Φραγκολεβαντίνους, έφεραν τη γαλλική γλώσσα ως γλώσσα του εμπορίου και της διπλωματίας. Η Αντουανέττα ήταν η πρώτη που δίδαξε συστηματικά γαλλικά στα παιδιά του Δεδέαγατς. Δεν σώζονται πολλές γραπτές πηγές για τη ζωή της - όπως για τις περισσότερες γυναίκες της εποχής στο Δεδέαγατς - αλλά το σπίτι της μιλάει για εκείνη. Το σπίτι της Αντουανέττας Το ξύλινο σπίτι είναι μία από τις παλαιότερες κατοικίες της Αλεξανδρούπολης. Βρίσκεται κοντά στο κτίριο του Ταχυδρομείου όπου στις 14 Μαΐου 1920 υπογράφηκε η τελετή παράδοσης της πόλης στην Ελλάδα. Είναι ξύλινη κατασκευή, χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής του Δεδέαγατς πριν γίνει Αλεξανδρούπολη - τότε που οι περισσότερες κατοικίες ήταν ξύλινες και όχι πέτρινες όπως το αρχοντικό Αλτιναλμάζη του 1899. Μετά από δεκαετίες εγκατάλειψης, το σπίτι σώθηκε και σήμερα χρησιμοποιείται από τον Σύλλογο Ελληνογαλλικής Φιλίας Αλεξανδρούπολης «Το Σπίτι της Αντουανέττας» . Δράση και μνήμη σήμερα Ο Σύλλογος «Το Σπίτι της Αντουανέττας» έχει έγκριση από το Υπουργείο Παιδείας και το ΙΕΠ και σε συνεργασία με τη Συντονίστρια Εκπαιδευτικού Έργου ΠΕ05 της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης υλοποιεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα έχει παρουσιαστεί στο 6ο Πειραματικό Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης και σε άλλα σχολεία της πόλης. Στόχος είναι να γνωρίσουν τα παιδιά την πολυπολιτισμική ιστορία της Αλεξανδρούπολης μέσα από τη γαλλική γλώσσα. Το σπίτι είναι επισκέψιμο και αποτελεί στάση σε περιπάτους ιστορίας της πόλης, μαζί με το Ταχυδρομείο του 1920 και το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης. Γιατί αξίζει να τη θυμόμαστε Η Αντουανέττα Δεμτσιάν δεν ήταν ευεργέτης με χρήματα όπως ο Ζαρίφης ή ο Κρήτης . Ήταν ευεργέτης με γνώση. Σε μια εποχή που η Αλεξανδρούπολη ήταν ψαροχώρι, εκείνη έφερε τη γαλλική παιδεία. Μαζί με τον Θεόδωρο Κάστανο που ίδρυσε το Διδασκαλείο και τον Ευάγγελο Παπανούτσο που διηύθυνε τη Ζαρίφειο, ανήκει στην τριάδα των εκπαιδευτικών που έκαναν την Αλεξανδρούπολη πνευματικό κέντρο της Θράκης. Επίσκεψη Το Σπίτι της Αντουανέττας βρίσκεται στο κέντρο της Αλεξανδρούπολης, κοντά στην οδό 14ης Μαΐου. Είναι ένα από τα ελάχιστα ξύλινα κτίρια που σώθηκαν από την εποχή της ανάπλασης της πόλης, όταν - όπως αναφέρει και η ιστορία του Εθνολογικού Μουσείου - «ένας γνωστός μηχανικός φρόντισε να κατεδαφίσει τα περισσότερα».