Γεώργιος Ζαρίφης: ο εθνικός ευεργέτης πίσω από τη Ζαρίφειο Ακαδημία

Ο Γεώργιος Ιωάννου Ζαρίφης (1807-1884) ήταν ο πλουσιότερος Έλληνας τραπεζίτης του Γαλατά τον 19ο αιώνα και ένας από τους μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες. Η λέξη «ζαριφηλίκι» στην Πόλη σήμαινε αρχοντιά και γενναιοδωρία.

Βιογραφία - Από την Οδησσό στον Γαλατά

Γιος του Ιωάννη Ζαρίφη, εμπόρου οίνου από τον Βόσπορο, και της Ταρσούς Καπλάνογλου. Γεννήθηκε το 1807 στο Μέγα Ρεύμα του Βοσπόρου (Αρναβούτκιοϊ), στο εξοχικό των Ζαρίφηδων στη νήσο Αλώνη κοντά στο Προικονήσι.

Το 1821, 15 ετών, φεύγει με τους γονείς του στην Οδησσό λόγω των διωγμών στην Πόλη, προστατεύεται από τον Τσάρο και σπουδάζει στο Λύκειο Ρισελιέ. Το 1830 έρχεται στην Ελλάδα, διορίζεται επί Καποδίστρια γραμματέας Καρύταινας. Στα 25 του, απογοητευμένος από τη μιζέρια της επαρχίας, παίρνει την οικογένεια και επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη.

Εκεί προσλαμβάνεται στον οίκο του Στέφανου Ζαφειρόπουλου. Μέσα σε 2 χρόνια η επωνυμία γίνεται «Ζαφειρόπουλος & Ζαρίφης» με διασυνδέσεις σε Κωνσταντινούπολη, Μασσαλία, Λονδίνο και Οδησσό. Παντρεύεται την κόρη του συνεταίρου του Ελένη Ζαφειροπούλου, κρατά ελληνική υπηκοότητα παρά τις προτάσεις του Σουλτάνου να γίνει «ραγιάς» με υψηλά αξιώματα.

Ιδρύει δική του εμπορική τράπεζα που αναλαμβάνει το οθωμανικό χρέος. Μαζί με άλλους Έλληνες τραπεζίτες πρωτοστατεί στην επιβολή του πρώτου Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1881, υπέρ Ελλήνων και ξένων πιστωτών. Γίνεται πάμπλουτος. Ήταν τραπεζίτης και οικονομικός σύμβουλος του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄.

Πέθανε στις 28 Μαρτίου 1884 στην Κωνσταντινούπολη. Η γυναίκα του Ελένη προσπάθησε να σώσει τα Διδασκαλεία. Συνεχιστές μέχρι το 1922 ο γιος του Λεωνίδας Ζαρίφης (1840-1923) και μετά ο εγγονός Κωνσταντίνος Ζαρίφης (1891-1979).

Το μεγάλο όραμα: Δάσκαλοι για τη Θράκη

Για τον Ζαρίφη η παιδεία ήταν όπλο επιβίωσης του Ελληνισμού. Επί 40 χρόνια διέθετε τεράστια ποσά:

• 1865 Προύσα: Βλέπει ότι κανένας Έλληνας δεν μιλά ελληνικά. Προσφέρεται να χτίσει 2 σχολεία αρρένων-θηλέων και υπόσχεται Γυμνάσιο αν σε 5 χρόνια τα παιδιά μιλούν ελληνικά.
• 1875 Φιλιππούπολη: Ιδρύει τα Ζαρίφεια Διδασκαλεία αρρένων και θηλέων, ανώτερο πνευματικό ίδρυμα. Στόχος: απόφοιτοι δάσκαλοι να γυρίσουν στα χωριά της Θράκης και Μακεδονίας. Χορηγούσε 1.000 χρυσές λίρες το χρόνο για τη συντήρηση. Λειτούργησαν μέχρι το 1906.
• Άλλα: Μεγάλη του Γένους Σχολή στο Φανάρι (ανοικοδομήθηκε αποκλειστικά από δωρεά του), Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως, αδελφότητα Αγαπάτε Αλλήλους που έστελνε δασκάλους στα χωριά, Φιλεργός Εταιρεία (1866-77) που έδινε εργαλεία σε άπορους τεχνίτες, Ζαρίφειο παράρτημα του Νοσοκομείου Μπαλουκλί, Παρθεναγωγείο Τρίγλιας.

Ο Ζαρίφης χρηματοδοτούσε και τον Γεώργιο Βιζυηνό από το 1875 ως το 1884 για σπουδές σε Γοττίγγη, Λειψία, Βερολίνο, Παρίσι, Λονδίνο.

Από τη Φιλιππούπολη στην Αλεξανδρούπολη

Μετά το κλείσιμο των Ζαριφείων το 1906 και τις πολιτικές εξελίξεις στη Βουλγαρία, το κληροδότημα έπρεπε να συνεχίσει.

• 1923: Ιδρύεται το πρώτο Διδασκαλείο στην Αλεξανδρούπολη, γιατί το Καραγάτς όπου είχε μεταφερθεί για 11 μήνες το Αρχιγένειο Διδασκαλείο των Επιβατών έμεινε στην Τουρκία με τη Λωζάνη. Διευθυντής ο παιδαγωγός Θεόδωρος Κάστανος που δίνει αγώνα για την αποπεράτωση του σημερινού νεοκλασικού κτιρίου.
• 1934: Το Διδασκαλείο καταργείται και γίνεται Παιδαγωγική Ακαδημία διετούς φοίτησης, μία από τις 6 πρώτες στην Ελλάδα. Πρώτος διευθυντής ο Ευάγγελος Παπανούτσος (1934-36), τελευταίος ο Νικόλαος Ράπτης (1976-78).
• 15 Ιουνίου 1936: Εγκαίνια της Ζαριφείου Παιδαγωγικής Ακαδημίας παρουσία του εγγονού του Ζαρίφη και του βασιλιά Γεωργίου Β΄. Ο εγγονός δωρίζει πιάνο και χρήματα για μουσικά όργανα και έπιπλα.

Η σύνδεση δεν ήταν μόνο τιμητική. Μετά το κλείσιμο μεταφέρθηκε στην Αλεξανδρούπολη ετήσιο ποσό 25.000 χρυσών γαλλικών φράγκων.

Η μνήμη σήμερα

Το κτίριο είναι ένα από τα σπουδαιότερα νεοκλασικά της Αλεξανδρούπολης. Από το 1983 η Ακαδημία έγινε Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΠΘ στη Νέα Χηλή. Σήμερα στεγάζει το 1ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Αλεξανδρούπολης - Ζαρίφειος.

Στον κήπο, στο Πάρκο Εθνικής Ανεξαρτησίας, η μαρμάρινη προτομή του Ζαρίφη, έργο του Νίκου Περαντινού.

Είναι ίσως το μόνο μνημείο στην Ελλάδα που φέρει το όνομα των Ζαρίφηδων - μιας οικογένειας που επένδυσε όχι σε δρόμους και αγάλματα αλλά σε δασκάλους. Και αυτή η ιδέα, από τη Φιλιππούπολη του 1875 ως την Αλεξανδρούπολη του 1934, έμεινε ίδια: να δημιουργείς ανθρώπους που θα μεταδίδουν τη γνώση.