Η Ιστορία της Αλεξανδρούπολης
Σχετικά
Στο νοτιοανατολικό άκρο της Δυτικής Θράκης, ανθρώπινη κατοίκηση παρουσιάζεται ήδη από τα νεολιθικά χρόνια (4500-3000 π.Χ.). Για την Εποχή του Χαλκού δεν υπάρχουν πολλές ενδείξεις, όμως στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου (1050-650 π.Χ.) εγκαθίστανται στην περιοχή τα θρακικά φύλα - ανάμεσά τους οι Κίκονες, ο περίφημος λαός με τον οποίο συγκρούστηκε ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του κατά την επιστροφή τους από την Τροία, λεηλατώντας την πόλη τους, τον Ίσμαρο. Ρωμαϊκά οδοιπορικά του 4ου αιώνα και γραπτά του Ηροδότου ταυτίζουν τη θέση με την αρχαία πόλη Σάλη, περίπου 11 χλμ. δυτικά της Τραϊανούπολης. Στη βυζαντινή περίοδο, η περιοχή έπαιξε σημαντικό ρόλο ως σύνορο με την Κωνσταντινούπολη και φυλασσόταν από ισχυρές στρατιωτικές εγκαταστάσεις· τους επόμενους αιώνες, ως και τον 19ο, φαίνεται να ερημώνει και να καλύπτεται από δάση.
Η σημερινή πόλη ξεκινά από έναν μικρό ψαράδικο οικισμό που ίδρυσαν τον 19ο αιώνα Αινίτες, Μακρινοί και Μαρωνίτες ψαράδες, ονομάζοντάς τον Δεδέ-Αγάτς. Για το όνομα κυκλοφορούν διάφορες εκδοχές - δύο από τις πιο διαδεδομένες το συνδέουν είτε με έναν Τούρκο ιερωμένο (ντεντέ) που τάφηκε κάτω από μια αιωνόβια βελανιδιά (αγάτς), είτε απλώς με τις πολλές βελανιδιές της παραλίας. Η καθοριστική στιγμή ήρθε το 1871, όταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποφάσισε να περάσει ο σιδηρόδρομος από την πόλη· μέσα σε λίγα χρόνια έφτασαν Έλληνες, Αρμένιοι, Τούρκοι, Φραγκολεβαντίνοι, Εβραίοι και Βούλγαροι έμποροι και τεχνίτες, φτιάχνοντας μια νέα πολυπολιτισμική εμπορική πόλη, κόμβο για όλα τα εμπορεύματα της Θράκης. Ως το 1912 λειτουργούσαν εκεί οκτώ ξένα προξενεία.
Το 1878, με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, το Δεδέ-Αγάτς πέρασε για περίπου έναν χρόνο υπό ρωσική στρατιωτική διοίκηση, στο πλαίσιο του Ρωσοτουρκικού Πολέμου του 1877-78, παραμένοντας ωστόσο τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (ως έδρα του Σαντζακίου Δεδέαγατς, στο Βιλαέτι Αδριανουπόλεως) μέχρι τους Βαλκανικούς Πολέμους. Για δεκαετίες κυκλοφορούσε η παράδοση ότι το φαρδύ, κάθετο προς την παραλία ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης είναι έργο Ρώσων μηχανικών εκείνης της εποχής· πρόσφατη έρευνα, βασισμένη σε κωνσταντινουπολίτικο τύπο της εποχής, δείχνει όμως πως πρόκειται μάλλον για μύθο, αφού το Δεδέ-Αγάτς ήταν τότε ένας μικρός οικισμός χωρίς άμεση ανάγκη πολεοδομικού σχεδιασμού και η ρωσική στρατιωτική παρουσία κράτησε ελάχιστο διάστημα. Το σχέδιο φαίνεται πως διαμορφώθηκε ουσιαστικά γύρω στο 1885, μέσα από συνεργασία της οθωμανικής διοίκησης με την εταιρεία των Ανατολικών Σιδηροδρόμων, και παραμένει ουσιαστικά αναλλοίωτο ως σήμερα. Η ανάπτυξη της πόλης συνεχίστηκε με δημόσια έργα, ναούς, σχολεία και νοσοκομείο· το 1897 η πόλη υποδέχτηκε το Orient Express, ενώ το 1905 διορίστηκε εκεί υποπρόξενος ο Ίων Δραγούμης. Το 1912, με τους Βαλκανικούς Πολέμους, βουλγαρικά στρατεύματα κατέλαβαν την πόλη, κατάληψη που επισημοποιήθηκε το 1913 με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου· πολλοί Έλληνες έφυγαν, βλέποντας μνημεία και αρχεία να καταστρέφονται.
Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Συνθήκη του Νεϊγύ (1919), η περιοχή διοικήθηκε προσωρινά από Διασυμμαχική Διοίκηση υπό τον Χαρίσιο Βάμβακα, συνεργάτη του Ελευθέριου Βενιζέλου, ώσπου ήρθε η 14η Μαΐου 1920: η 9η Μεραρχία Σερρών, υπό τον Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη, απελευθέρωσε την πόλη - υποστολή της γαλλικής σημαίας, έπαρση της ελληνικής, παράδοση από τον αστυνομικό διευθυντή Κ. Δανιήλ. Η πόλη πήρε πρώτα το όνομα Νεάπολη, που όμως δεν κράτησε πολύ: οι τοπικές αρχές τη μετονόμασαν σε Αλεξανδρούπολη προς τιμήν του βασιλιά Αλεξάνδρου, που πέρασε από την περιοχή πηγαίνοντας να απελευθερώσει την Αδριανούπολη. Λίγο αργότερα η πόλη έδωσε στέγη σε πρόσφυγες από τη Σμύρνη. Η Συνθήκη της Λωζάνης (1923) επικύρωσε τελικά τη Συνθήκη του Νεϊγύ, παραχωρώντας τη Δυτική Θράκη στην Ελλάδα (με αντάλλαγμα την Ανατολική Θράκη στην Τουρκία).
Ακολούθησε μια περίοδος αναγέννησης με πνευματικούς ηγέτες όπως ο Θεόδωρος Καστανός, ο Αθανάσιος Σπανός και ο Αχιλλέας Σαμοθράκης, που διακόπηκε ξανά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και νέα βουλγαρική κατοχή. Η απελευθέρωση ήρθε με τον πρώτο υφυπουργό Γενικό Διοικητή Αλέξανδρο Παπαθανάση, και η πόλη ξαναβρήκε τον ρυθμό της, αναπτυσσόμενη σταθερά ως σήμερα. Η Αλεξανδρούπολη είναι πλέον το διοικητικό κέντρο του Έβρου, με 59.723 κατοίκους στην πόλη και 71.751 σε επίπεδο δήμου (απογραφή 2021), έδρα της Ιατρικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, με ενεργό λιμάνι, αεροδρόμιο και μια πολυπολιτισμική κληρονομιά ορατή ακόμα στην αρχιτεκτονική και τις ιστορίες της. Τα τελευταία χρόνια το λιμάνι της έχει αναδειχθεί σε στρατηγικό ενεργειακό και λογιστικό κόμβο: από τον Οκτώβριο του 2024 λειτουργεί εμπορικά ο πλωτός τερματικός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) ανοιχτά της πόλης, ο πρώτος του είδους στην Ελλάδα, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης· το λιμάνι παραμένει σε κρατική ιδιοκτησία και έχει αποκτήσει αυξημένη σημασία και ως σημείο διέλευσης στρατιωτικών δυνάμεων συμμαχικών χωρών.
Φωτογραφίες
Δεν υπάρχουν ακόμα φωτογραφίες από επισκέπτες. Γίνε ο πρώτος που θα προσθέσει μία!
Βίντεο
Μπορεί Επίσης να σου Αρέσει
Ανακάλυψε κι άλλες προτάσεις της ίδιας κατηγορίας.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΝΕΟΟ Φάρος: ιστορία και επισκέψεις
Ο Φάρος της Αλεξανδρούπολης κατασκευάστηκε από τη γαλλική Εταιρεία Φάρων και Φανών της Μεσογείου, κατόπιν σύμβασης με την τότε οθωμανική κυβέρνηση, και εγκαινιάστηκε την 1η Ιουνίου 1880. Στόχος του ήταν να διευκολύνει την ακτοπλοΐα στην περιοχή του Ελλησπόντου. Λειτουργεί αδιάλειπτα έκτοτε. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά του λιμανιού, έχει ύψος 18 μέτρων και 98 εσωτερικά σκαλοπάτια - έναν από τους ψηλότερους φάρους της Ελλάδας. Τα τελευταία χρόνια ανοίγει κατά καιρούς για το κοινό σε ειδικές εκδηλώσεις και γιορτές της πόλης, χωρίς σταθερό πρόγραμμα επισκέψεων· αξίζει να παρακολουθείτε τις ανακοινώσεις του Δήμου για τις ανοιχτές ημέρες.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΝΕΟΠώς η πόλη πήρε το όνομά της
Η σημερινή Αλεξανδρούπολη ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα ως μικρός παραθαλάσσιος οικισμός από ψαράδες που προέρχονταν κυρίως από την Αίνο και τα γύρω χωριά. Κατά την οθωμανική περίοδο έγινε γνωστή ως Δεδέαγατς, ονομασία που συνδέεται με μια παλιά τοπική παράδοση. Το όνομα «Δεδέαγατς» προέρχεται από τις τουρκικές λέξεις dede («γέροντας» ή «παππούς») και ağaç («δέντρο») και αποδίδεται ως «δέντρο του παππού». Σύμφωνα με την παράδοση, ένας ηλικιωμένος δερβίσης έζησε για πολλά χρόνια κάτω από ένα μεγάλο δέντρο και τάφηκε δίπλα του. Το δέντρο αυτό έγινε σημείο αναφοράς για την περιοχή και έδωσε το όνομά της στον οικισμό. Μετά την απελευθέρωση της πόλης στις 14 Μαΐου 1920, αποφασίστηκε να αντικατασταθεί η οθωμανική ονομασία με το όνομα «Νεάπολη», που σημαίνει «νέα πόλη». Στις 8 Ιουλίου 1920, ο νεαρός βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄ επισκέφθηκε την πόλη και έφτασε στο λιμάνι της. Η επίσκεψη αποτέλεσε σημαντικό γεγονός για τη νεοαπελευθερωμένη πόλη. Ο τότε δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης ανακοίνωσε στον βασιλιά την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να δοθεί στην πόλη το όνομά του, ως ένδειξη τιμής για την επίσκεψή του. Έτσι καθιερώθηκε σταδιακά η ονομασία «Αλεξανδρούπολη», προς τιμήν του βασιλιά Αλεξάνδρου Α΄. Η νέα ονομασία επισημοποιήθηκε διοικητικά το φθινόπωρο του 1921, αντικαθιστώντας οριστικά το «Δεδέαγατς».
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΝΕΟΠάρκινγκ, Λεωφορεία και Μετακίνηση: Ο Πρακτικός Οδηγός για την Αλεξανδρούπολη
Η Αλεξανδρούπολη περπατιέται εύκολα - το κέντρο, η παραλιακή και ο Φάρος απέχουν συνήθως λίγα λεπτά με τα πόδια μεταξύ τους. Τους καλοκαιρινούς μήνες όμως, όταν η επισκεψιμότητα αυξάνεται σημαντικά, η σωστή ενημέρωση για στάθμευση και αστικές συγκοινωνίες κάνει μεγάλη διαφορά. Αυτός ο οδηγός συγκεντρώνει ό,τι είναι σήμερα επίσημα γνωστό, χωρίς εικασίες. Πού μπορώ να παρκάρω στην Αλεξανδρούπολη; Στο κέντρο και στην παραλιακή λειτουργούν λίγοι οργανωμένοι χώροι στάθμευσης, ένα σύστημα ελεγχόμενης στάθμευσης σε τμήματα του κέντρου και μερικά ιδιωτικά γκαράζ. Δεν υπάρχει ενιαίος δημόσιος ψηφιακός κατάλογος με όλα τα σημεία· παραθέτουμε ό,τι έχει επιβεβαιωθεί από επίσημες πηγές και τοπικό Τύπο: Χώρος στάθμευσης Περιοχή / διεύθυνση Τύπος Τιμή Απόσταση από Φάρο / παραλιακή Πάρκινγκ Λιμένα Αλεξανδρούπολης Βασ. Αλεξάνδρου 20 (λιμάνι) Δημόσιο, επί πληρωμή Χωρίς δημοσιευμένη τιμή Δίπλα στον Φάρο Ελεγχόμενη στάθμευση κέντρου Τμήματα του κέντρου Δημόσιο, επί πληρωμή για μη κατοίκους Χωρίς δημοσιευμένη τιμή Λίγα λεπτά από τον Φάρο Central Parking (Γκαϊτατζής Σταύρος) Βενιζέλου 38 Ιδιωτικό Χωρίς δημοσιευμένη τιμή Λίγα λεπτά από τον Φάρο Πάρκινγκ Καρακύργιου Παναγιώτη Μαυρομιχάλη 18 Ιδιωτικό Χωρίς δημοσιευμένη τιμή Λίγα λεπτά από τον Φάρο Νέο δημοτικό πάρκινγκ (υπό διαμόρφωση) Έκταση ΓΑΙΑΟΣΕ, κοντά στο κέντρο Δημοτικό, θα είναι επί πληρωμή Δεν έχει ανακοινωθεί Κοντά στο κέντρο Καμία από τις παραπάνω τιμές δεν είναι δημοσιευμένη online (το πάρκινγκ λιμένα άλλαξε διαχειριστή τα τελευταία χρόνια) - πριν παρκάρεις, έλεγξε πάντα την πινακίδα επί τόπου ή τηλεφώνησε (Central Parking: 25510 29548, Δήμος Αλεξανδρούπολης για την ελεγχόμενη στάθμευση κέντρου). Δωρεάν επιλογές στάθμευσης Εκτός από τους παραπάνω ελεγχόμενους και ιδιωτικούς χώρους, η επί του δρόμου στάθμευση στις περισσότερες γειτονιές της πόλης και σε τμήματα εκτός του στενού κέντρου παραμένει ελεύθερη, χωρίς χρέωση. Ως γενικός κανόνας: όσο πιο μακριά από τον Φάρο και την κεντρική παραλιακή ψάχνεις, τόσο πιο εύκολο είναι να βρεις δωρεάν θέση, ειδικά σε δρόμους λίγα λεπτά με τα πόδια από το κέντρο. Η δωρεάν στάθμευση δεν είναι επίσημα χαρτογραφημένη online, οπότε η καλύτερη ένδειξη είναι η απουσία πινακίδας ελεγχόμενης στάθμευσης ή παρκόμετρου. Αφού το κέντρο περπατιέται εύκολα, συχνά συμφέρει να αφήσεις το αυτοκίνητο σε ελεύθερο σημείο λίγο έξω από αυτό και να διανύσεις τα τελευταία λεπτά με τα πόδια. Ιδιωτικά parking για όσους θέλουν σιγουριά Ειδικά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, όταν η ζήτηση για θέσεις στο κέντρο αυξάνεται, ένα οργανωμένο ιδιωτικό πάρκινγκ (βλ. πίνακα παραπάνω) μπορεί να εξοικονομήσει χρόνο και ταλαιπωρία σε σχέση με την αναζήτηση ελεύθερης θέσης στον δρόμο. Καλό είναι να επικοινωνήσεις τηλεφωνικά πριν την άφιξή σου για διαθεσιμότητα και τρέχουσα τιμή, αφού κανένας από αυτούς τους χώρους δεν δημοσιεύει επίσημο τιμοκατάλογο online. Αστικές Συγκοινωνίες Αλεξανδρούπολης Το δίκτυο του Αστικού ΚΤΕΛ Αλεξανδρούπολης περιλαμβάνει 15 αριθμημένες γραμμές που καλύπτουν την πόλη, τις γύρω παραλίες και τα χωριά του Δήμου, με τηλέφωνο επικοινωνίας 25510 28844 (γραφεία Λεωφ. Δημοκρατίας 166) και εφαρμογή κινητού με ζωντανή θέση λεωφορείων. Γραμμή Περιοχές / προορισμοί 1 LIDL, Νέα Χιλή, Νοσοκομείο 2 Μαΐστρος, Jumbo 3 LIDL, Νέα Χιλή, Μακρή 4 ΔΟΥ, ΟΑΕΔ, Παλαγία 5 Jumbo, Praktiker, LIDL, Απάλος, Αεροδρόμιο, Ανθεία, Αρίστηνο, Λουτρά, Πεύκα 6 Αετοχώρι, Δορίσκος, Νίψα 7 Μακρή, Αγία Παρασκευή, Μεσημβρία 8 Άβαντας (απευθείας) 9 Jumbo, Μαΐστρος, Αμφιτρίτη 10 Άβαντας, Αίσυμη 11 Αγία Παρασκευή (τέρμα) 12 Δίκελλα 14 Νέο Νεκροταφείο 15 Αεροδρόμιο (μέσω Praktiker, LIDL) Για τους πιο δημοφιλείς προορισμούς: για Μακρή και Αγία Παρασκευή πάρε τη γραμμή 7, για Νέα Χιλή τις γραμμές 1 ή 3, για Δίκελλα τη γραμμή 12, για Μεσημβρία τη γραμμή 7, για Λουτρά τη γραμμή 5, και για το Αεροδρόμιο τις γραμμές 5 ή 15. Πριν φύγεις, επιβεβαίωσε πάντα το ωράριο επιστροφής μέσω της εφαρμογής ή στο 25510 28844, αφού τα δρομολόγια αλλάζουν εποχιακά. Τι κοστίζει το λεωφορείο; Οι τιμές ισχύουν από 09/03/2026, σύμφωνα με την επίσημη σελίδα του Αστικού ΚΤΕΛ Αλεξανδρούπολης: Ζώνη Κανονικό εισιτήριο Μειωμένο εισιτήριο Μηνιαία κάρτα Ζώνη Α 1,30 € 0,80 € 50 € Ζώνη Β 1,80 € 1,00 € 60 € Ζώνη Γ 2,30 € 1,20 € 75 € Νοσοκομείο 1,80 € 0,80 € 60 € Δημοτική συγκοινωνία - - 15 € Φοιτητική κάρτα - - 45 € (όλες οι ζώνες) / 32 € (πανεπιστημιακές γραμμές) Υπάρχουν επίσης πακέτα 10+1 εισιτηρίων ανά ζώνη (π.χ. Ζώνη Α: 13 €, Ζώνη Β: 18 €, Ζώνη Γ: 23 €, Δημοτική 20+4: 8 €) και αντίστοιχα μειωμένα πακέτα. Η έκδοση και ανανέωση καρτών γίνεται Δευτέρα έως Παρασκευή, 06:00-14:00, στα γραφεία επί της Λεωφ. Δημοκρατίας 166. Συμβουλές για επισκέπτες Μην προσπαθείς να βρεις θέση ακριβώς δίπλα στον Φάρο τις ώρες αιχμής το καλοκαίρι - προτίμησε ένα σημείο λίγα λεπτά μακρύτερα. Το κέντρο της Αλεξανδρούπολης περπατιέται εύκολα, οπότε δεν χρειάζεται να ψάχνεις θέση ακριβώς μπροστά στον προορισμό σου. Για παραμονή πολλών ωρών, ένα οργανωμένο ιδιωτικό πάρκινγκ είναι συνήθως πιο σίγουρη επιλογή από την αναζήτηση ελεύθερης θέσης στον δρόμο. Για παραλίες όπως η Μακρή και η Δίκελλα, έλεγξε το ωράριο των δρομολογίων πριν φύγεις, ειδικά για την επιστροφή το απόγευμα. Τους θερινούς μήνες, μια νωρίτερη άφιξη στην παραλία ή στο κέντρο σού εξασφαλίζει περισσότερες επιλογές στάθμευσης.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΝΕΟΣαμοθράκη: Το Νησί των Μεγάλων Θεών
Ωοειδές νησί 178 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην άκρη του βορειοανατολικού Αιγαίου, η Σαμοθράκη έγινε παγκόσμια γνωστή χάρη στο άγαλμα της Νίκης που σήμερα κοσμεί την πρώτη αίθουσα του Μουσείου του Λούβρου - αν και θα ήταν πιο σωστό να πούμε ότι «ξανάγινε» γνωστή, αφού στην αρχαιότητα η φήμη της απλωνόταν σε όλον τον τότε γνωστό κόσμο εξαιτίας των Καβείριων Μυστηρίων που τελούνταν στον ιερό της χώρο και παρέμεναν αυστηρά μυστικά, καθώς οι μυημένοι δεσμεύονταν με φοβερούς όρκους σιωπής. Κατά τον Ηρόδοτο, πρώτοι κάτοικοι ήταν οι Πελασγοί, που έφεραν τη λατρεία των Καβείρων από την αρχική τους κοιτίδα, την Αρκαδία· γύρω στο 700 π.Χ. έφτασαν Έλληνες άποικοι από τη Σάμο, γι' αυτό ο Όμηρος ονομάζει το νησί «θρακική Σάμο» και τοποθετεί εκεί, στην Ιλιάδα, τον Ποσειδώνα να παρακολουθεί τον Τρωικό πόλεμο από την κορυφή του βουνού. Το νησί γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη, επεκτείνοντας την κυριαρχία του σε όλο το βόρειο Αιγαίο και αποκτώντας ουσιαστικό έλεγχο των στενών του Ελλησπόντου. Το ιερό των Μεγάλων Θεών βρίσκεται στην Παλαιάπολη , έξι χιλιόμετρα βόρεια του λιμανιού, σε τοποθεσία αστείρευτης ομορφιάς που μόνο στους Δελφούς συναντά κανείς κάτι ανάλογο - με το Αρσινόειο (ένα από τα μεγαλύτερα στρογγυλά οικοδομήματα της αρχαιότητας, δώρο της βασίλισσας Αρσινόης, γυναίκας του Λυσίμαχου Β΄), τη Στοά, το Πτολεμαίο, το αρχαίο θέατρο και την κρήνη όπου βρισκόταν το άγαλμα της Νίκης, πριν το ανακαλύψει ο Γάλλος Charles (Κάρολος) Champoiseau το 1863 και το μεταφέρει στο Παρίσι. Το Μουσείο της Παλαιάπολης, από τα πλουσιότερα της Βόρειας Ελλάδας σε ευρήματα, φιλοξενεί αντίγραφο του αγάλματος και θησαυρούς από δεκαετίες ανασκαφών. Στην περιοχή λειτουργούν το Ξενία, το νεότερο πανδοχείο «Κάστρο» και αρκετά ενοικιαζόμενα δωμάτια για όσους θέλουν να μείνουν κοντά στο ιερό. Καμαριώτισσα είναι το λιμάνι και το εμπορικό κέντρο του νησιού, με δύο μεγάλα ξενοδοχεία, πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια όλων των κατηγοριών, εστιατόρια, ψαροταβέρνες, καφετέριες, pub, μαγαζιά με ζωντανή βραδινή διασκέδαση και ό,τι άλλο μπορεί να χρειαστεί ο επισκέπτης. Πέντε χιλιόμετρα στα ενδότερα, κρυμμένη πίσω από λοφοκορφές στους πρόποδες του Σάου, ξετυλίγεται αμφιθεατρικά σε μια τοξοειδή πλαγιά η Χώρα , η παραδοσιακή πρωτεύουσα του νησιού - γραφικά καλντερίμια, ο επιβλητικός Ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου (χτίστηκε το 1875) που φυλάσσει τις κάρες των πέντε Αγίων Μαρτύρων της Σαμοθράκης, το Λαογραφικό Μουσείο σε ανακαινισμένο κτίριο, το Δημαρχείο, το κάστρο και παραδοσιακά ενοικιαζόμενα δωμάτια. Προχωρώντας από την Καμαριώτισσα προς τα βόρεια, μετά την Παλαιάπολη, βρίσκονται πρώτα οι Καριώτες , ένας οικισμός με αρκετά ενοικιαζόμενα δωμάτια και ταβέρνες, και λίγα χιλιόμετρα παρακάτω, 13 χλμ από την Καμαριώτισσα, τα Θέρμα . Εκεί οργιάζει η βλάστηση από πλατάνια, καστανιές, κουμαριές και μυρτιές, τροφοδοτούμενη από ρυάκια που κατηφορίζουν από τις πλαγιές του Σάου σχηματίζοντας καταρράκτες και λιμνούλες, και λειτουργούν οι ξακουστές θειούχες ιαματικές πηγές με σύγχρονες εγκαταστάσεις για ομαδικά και ατομικά λουτρά, δίπλα σε ξενοδοχείο, πανδοχείο και πολλά ενοικιαζόμενα δωμάτια όλων των κατηγοριών με γραφικές ταβέρνες. Συνεχίζοντας βόρεια από τα Θέρμα συναντά κανείς δύο δημοτικά κάμπινγκ - το ένα ελεύθερο, μέσα σε οργιώδη φυσική βλάστηση, το δεύτερο πιο οργανωμένο με όλες τις ανέσεις - και έπειτα το ρέμα του Φονιά , στις εκβολές του οποίου βρίσκεται ένα από τα τρία κάστρα των Γατελούζων. Ανηφορίζοντας το φαράγγι κατά μήκος του ρέματος, κάτω από αιωνόβια πλατάνια, φτάνει κανείς στη μεγαλύτερη λίμνη του νησιού (Βάθρα) με τον εντυπωσιακό καταρράκτη της· το μονοπάτι συνεχίζει πιο πάνω, σε μια κοιλάδα με κρυστάλλινες φυσικές πισίνες σκαλισμένες στον βράχο - άλλες σαν μικρές μπανιέρες, άλλες μεγαλύτερες με μικρούς καταρράκτες και αμμώδη βυθό, εικόνες που θυμίζουν εξωτικά νησιά και μένουν κρυφές για τους περισσότερους επισκέπτες. Πιο ανατολικά απλώνεται η άγρια, γκρίζα ομορφιά των Κήπων, με τον όγκο του βουνού να δεσπόζει από πάνω και το πέλαγος να απλώνεται μπροστά. Στη νότια Σαμοθράκη , από την Καμαριώτισσα - τη συγκοινωνιακή αφετηρία του νησιού - περνά κανείς πρώτα τα Αλώνια, ένα αγροτικό χωριό, κι έπειτα, μέσα από απέραντους ελαιώνες, φτάνει στο Λάκκωμα, αλιευτικό καταφύγιο με σύγχρονο ελαιοτριβείο. Δύο χιλιόμετρα πιο πάνω βρίσκεται ο Προφήτης Ηλίας, γραφικό κτηνοτροφικό χωριό με πολλές ψησταριές όπου ο επισκέπτης απολαμβάνει το φημισμένο σαμοθρακίτικο κατσίκι και θαυμάσια ηλιοβασιλέματα. Ακόμα πιο νότια, κάτω από την εκκλησία της Παναγίας Κρημνιώτισσας - χτισμένη επιβλητικά πάνω σε βράχο και φημισμένη για τη θαυματουργή της εικόνα - απλώνεται η Παχιά Άμμος . Είναι δημοφιλής παραλία αλλά και σημείο αναφοράς για έμπειρους ψαροντουφεκάδες: δεκάδες πολύχρωμα είδη ψαριών, ένα ναυάγιο και μεγάλες υποθαλάσσιες σπηλιές συνθέτουν εικόνες που θυμίζουν ντοκιμαντέρ του Ζακ Κουστώ. Όσες φορές κι αν επισκεφτεί κανείς τη Σαμοθράκη, δύσκολα μπορεί να πει ότι τη γνωρίζει πραγματικά. Πέρα από τις γνωστές Βάθρες των Θερμών, το κάστρο της Χώρας και τις ακρογιαλιές των Κήπων και της Παχιάς Άμμου, το νησί των Μεγάλων Θεών κρατά μια πιο άγρια, επιβλητική ομορφιά - των άγνωστων βάθρων, των κρυφών καταρρακτών, του πολύμορφου βυθού και των απόκρημνων πλαγιών του Σάου - που ανήκει μόνο σε όσους τολμούν να την αναζητήσουν.
ΝΕΟΓεώργιος Ζαρίφης: ο εθνικός ευεργέτης πίσω από τη Ζαρίφειο Ακαδημία
Ο Γεώργιος Ιωάννου Ζαρίφης (1807-1884) ήταν ο πλουσιότερος Έλληνας τραπεζίτης του Γαλατά τον 19ο αιώνα και ένας από τους μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες. Η λέξη «ζαριφηλίκι» στην Πόλη σήμαινε αρχοντιά και γενναιοδωρία. Βιογραφία - Από την Οδησσό στον Γαλατά Γιος του Ιωάννη Ζαρίφη, εμπόρου οίνου από τον Βόσπορο, και της Ταρσούς Καπλάνογλου. Γεννήθηκε το 1807 στο Μέγα Ρεύμα του Βοσπόρου (Αρναβούτκιοϊ), στο εξοχικό των Ζαρίφηδων στη νήσο Αλώνη κοντά στο Προικονήσι. Το 1821, 15 ετών, φεύγει με τους γονείς του στην Οδησσό λόγω των διωγμών στην Πόλη, προστατεύεται από τον Τσάρο και σπουδάζει στο Λύκειο Ρισελιέ. Το 1830 έρχεται στην Ελλάδα, διορίζεται επί Καποδίστρια γραμματέας Καρύταινας. Στα 25 του, απογοητευμένος από τη μιζέρια της επαρχίας, παίρνει την οικογένεια και επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί προσλαμβάνεται στον οίκο του Στέφανου Ζαφειρόπουλου. Μέσα σε 2 χρόνια η επωνυμία γίνεται «Ζαφειρόπουλος & Ζαρίφης» με διασυνδέσεις σε Κωνσταντινούπολη, Μασσαλία, Λονδίνο και Οδησσό. Παντρεύεται την κόρη του συνεταίρου του Ελένη Ζαφειροπούλου, κρατά ελληνική υπηκοότητα παρά τις προτάσεις του Σουλτάνου να γίνει «ραγιάς» με υψηλά αξιώματα. Ιδρύει δική του εμπορική τράπεζα που αναλαμβάνει το οθωμανικό χρέος. Μαζί με άλλους Έλληνες τραπεζίτες πρωτοστατεί στην επιβολή του πρώτου Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1881, υπέρ Ελλήνων και ξένων πιστωτών. Γίνεται πάμπλουτος. Ήταν τραπεζίτης και οικονομικός σύμβουλος του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. Πέθανε στις 28 Μαρτίου 1884 στην Κωνσταντινούπολη. Η γυναίκα του Ελένη προσπάθησε να σώσει τα Διδασκαλεία. Συνεχιστές μέχρι το 1922 ο γιος του Λεωνίδας Ζαρίφης (1840-1923) και μετά ο εγγονός Κωνσταντίνος Ζαρίφης (1891-1979). Το μεγάλο όραμα: Δάσκαλοι για τη Θράκη Για τον Ζαρίφη η παιδεία ήταν όπλο επιβίωσης του Ελληνισμού. Επί 40 χρόνια διέθετε τεράστια ποσά: 1865 Προύσα: Βλέπει ότι κανένας Έλληνας δεν μιλά ελληνικά. Προσφέρεται να χτίσει 2 σχολεία αρρένων-θηλέων και υπόσχεται Γυμνάσιο αν σε 5 χρόνια τα παιδιά μιλούν ελληνικά. 1875 Φιλιππούπολη: Ιδρύει τα Ζαρίφεια Διδασκαλεία αρρένων και θηλέων, ανώτερο πνευματικό ίδρυμα. Στόχος: απόφοιτοι δάσκαλοι να γυρίσουν στα χωριά της Θράκης και Μακεδονίας. Χορηγούσε 1.000 χρυσές λίρες το χρόνο για τη συντήρηση. Λειτούργησαν μέχρι το 1906. Άλλα: Μεγάλη του Γένους Σχολή στο Φανάρι (ανοικοδομήθηκε αποκλειστικά από δωρεά του), Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως, αδελφότητα Αγαπάτε Αλλήλους που έστελνε δασκάλους στα χωριά, Φιλεργός Εταιρεία (1866-77) που έδινε εργαλεία σε άπορους τεχνίτες, Ζαρίφειο παράρτημα του Νοσοκομείου Μπαλουκλί, Παρθεναγωγείο Τρίγλιας. Ο Ζαρίφης χρηματοδοτούσε και τον Γεώργιο Βιζυηνό από το 1875 ως το 1884 για σπουδές σε Γοττίγγη, Λειψία, Βερολίνο, Παρίσι, Λονδίνο. Από τη Φιλιππούπολη στην Αλεξανδρούπολη Μετά το κλείσιμο των Ζαριφείων το 1906 και τις πολιτικές εξελίξεις στη Βουλγαρία, το κληροδότημα έπρεπε να συνεχίσει. 1923: Ιδρύεται το πρώτο Διδασκαλείο στην Αλεξανδρούπολη, γιατί το Καραγάτς όπου είχε μεταφερθεί για 11 μήνες το Αρχιγένειο Διδασκαλείο των Επιβατών έμεινε στην Τουρκία με τη Λωζάνη. Διευθυντής ο παιδαγωγός Θεόδωρος Κάστανος που δίνει αγώνα για την αποπεράτωση του σημερινού νεοκλασικού κτιρίου. 1934: Το Διδασκαλείο καταργείται και γίνεται Παιδαγωγική Ακαδημία διετούς φοίτησης, μία από τις 6 πρώτες στην Ελλάδα. Πρώτος διευθυντής ο Ευάγγελος Παπανούτσος (1934-36), τελευταίος ο Νικόλαος Ράπτης (1976-78). 15 Ιουνίου 1936: Εγκαίνια της Ζαριφείου Παιδαγωγικής Ακαδημίας παρουσία του εγγονού του Ζαρίφη και του βασιλιά Γεωργίου Β΄. Ο εγγονός δωρίζει πιάνο και χρήματα για μουσικά όργανα και έπιπλα. Η σύνδεση δεν ήταν μόνο τιμητική. Μετά το κλείσιμο μεταφέρθηκε στην Αλεξανδρούπολη ετήσιο ποσό 25.000 χρυσών γαλλικών φράγκων. Η μνήμη σήμερα Το κτίριο είναι ένα από τα σπουδαιότερα νεοκλασικά της Αλεξανδρούπολης. Από το 1983 η Ακαδημία έγινε Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΠΘ στη Νέα Χηλή. Σήμερα στεγάζει το 1ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Αλεξανδρούπολης - Ζαρίφειος . Στον κήπο, στο Πάρκο Εθνικής Ανεξαρτησίας, η μαρμάρινη προτομή του Ζαρίφη, έργο του Νίκου Περαντινού. Είναι ίσως το μόνο μνημείο στην Ελλάδα που φέρει το όνομα των Ζαρίφηδων - μιας οικογένειας που επένδυσε όχι σε δρόμους και αγάλματα αλλά σε δασκάλους. Και αυτή η ιδέα, από τη Φιλιππούπολη του 1875 ως την Αλεξανδρούπολη του 1934, έμεινε ίδια: να δημιουργείς ανθρώπους που θα μεταδίδουν τη γνώση.
ΝΕΟΤο ρυμοτομικό σχέδιο και οι Ρώσοι μηχανικοί
Για δεκαετίες κυκλοφορεί η παράδοση ότι το φαρδύ ρυμοτομικό σχέδιο του κέντρου της Αλεξανδρούπολης - παράλληλοι δρόμοι χωρίς αδιέξοδα, σε πλήρη αντίθεση με τα στενά σοκάκια των οθωμανικών πόλεων της εποχής - είναι έργο Ρώσων αξιωματικών που είχαν εγκατασταθεί στο τότε Δεδέαγατς κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-78. Πρόσφατη έρευνα, βασισμένη σε κωνσταντινουπολίτικο τύπο της εποχής, αμφισβητεί αυτή την εκδοχή: η ρωσική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή κράτησε μόλις έναν χρόνο, ενώ το Δεδέαγατς ήταν τότε ένας μικρός οικισμός χωρίς πιεστική ανάγκη πολεοδομικού σχεδιασμού. Το σχέδιο φαίνεται πως διαμορφώθηκε ουσιαστικά γύρω στο 1885, μέσα από συνεργασία της οθωμανικής διοίκησης με την εταιρεία των Ανατολικών Σιδηροδρόμων - επτά χρόνια μετά την αποχώρηση των Ρώσων. Παρά την αμφισβήτηση της προέλευσής του, το αποτύπωμα του σχεδίου παραμένει ευδιάκριτο στο κέντρο της σημερινής πόλης ως σήμερα.
%20scale(8.3333)%22%20fill%3D%22none%22%20stroke%3D%22%237c5fb0%22%20stroke-width%3D%221.4%22%20stroke-linecap%3D%22round%22%20stroke-linejoin%3D%22round%22%3E%3Cpath%20d%3D%22M3%2010l9-6%209%206%22%20%2F%3E%3Cpath%20d%3D%22M4%2021h16M5%2021V10M9%2021V10M15%2021V10M19%2021V10%22%20%2F%3E%3C%2Fg%3E%3C%2Fsvg%3E)
ΝΕΟΕυάγγελος Παπανούτσος (1900-1982): ο φιλόσοφος πρώτος διευθυντής της Ζαριφείου
Ο σημαντικότερος φιλόσοφος-παιδαγωγός του 20ού αιώνα που πέρασε από Αλεξανδρούπολη. Πρώτος διευθυντής Ζαρίφειου 1934-36, αργότερα Γενικός Γραμματέας Υπουργείου Παιδείας και δημιουργός της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1964. Βιογραφία Γεννήθηκε 9 Αυγούστου 1900 στον Πειραιά, καταγωγή Σοπωτό Αχαΐας. Θεολογική Αθηνών 1915-19, Γερμανία-Γαλλία 1924-27, διδάκτωρ Τυβίγγης 1927 με θέμα «Das Religiöse Erleben bei Platon». Αβερώφειο Γυμνάσιο Αλεξάνδρειας 1921-23 και 1927-30, Διδασκαλείο Μυτιλήνης 1931, Ζαρίφειος Αλεξανδρούπολης 1934-36, Ιωαννίνων 1937-38, Μαράσλειο 1938-39, Τρίπολης 1939-43, Ράλλειος Πειραιά 1943-44. Μετά Γενικός Διευθυντής Υπουργείου Παιδείας 1944-46, 1950, 1963 επί Γεωργίου Παπανδρέου. Ίδρυσε Λαϊκό Πανεπιστήμιο «Αθήναιον» 1947-67, συνεργάτης «Το Βήμα». Βουλευτής Επικρατείας 1974-77, Ακαδημία Αθηνών 1980. Πέθανε 2 Μαΐου 1982 Αθήνα. Μεταρρύθμιση 1964: καθιέρωση δημοτικής, διαχωρισμός Γυμνασίου-Λυκείου, 9χρονη υποχρεωτική, τεχνική εκπαίδευση.
ΝΕΟΧρήσιμα για τον Ταξιδιώτη στην Ελλάδα
Το κολύμπι με μάσκα (snorkeling) στις ελληνικές θάλασσες είναι γενικά πολύ ασφαλές. Οι επιθέσεις καρχαριών είναι εξαιρετικά σπάνιες· τα πιο επικίνδυνα πλάσματα που μπορεί να συναντήσεις είναι κάποια δηλητηριώδη ψάρια (όπως η δράκαινα, που κρύβεται συχνά στην άμμο) και κάποιες μέδουσες. Είναι πάντα καλή ιδέα να έχεις μαζί σου στην παραλία κάποιο βασικό φαρμακείο για τσιμπήματα/τσιμπήματα μέδουσας. Η Ελλάδα έχει μερικές από τις καλύτερες παραλίες στον κόσμο, και δίπλα τους σχεδόν πάντα θα βρεις μια ταβέρνα. Οι ταβέρνες είναι απλά, οικονομικά εστιατόρια όπου συνήθως τρως καλά και φτηνά· συνηθισμένα ποτά είναι η ρετσίνα (ένα φτηνό λευκό κρασί με άρωμα ρετσινιού), το ούζο, το τσίπουρο, η ρακή και τα τοπικά κρασιά. Κάτι που συχνά ξενίζει τους επισκέπτες από το εξωτερικό: σε ταβέρνες και καφετέριες στην Ελλάδα συνηθίζεται να σου φέρνουν ένα ποτήρι νερό δωρεάν μαζί με τον καφέ ή το φαγητό σου, χωρίς να το ζητήσεις - κάτι που στο εξωτερικό σπάνια συναντάς. Το φιλοδώρημα δεν είναι υποχρεωτικό, αλλά είναι συνηθισμένο να αφήνεις ένα-δύο ευρώ στο τραπέζι μετά τον καφέ ή το φαγητό, ως χειρονομία ευγένειας. Αν παραγγείλεις μπύρα ή κάποιο άλλο ποτό, τις περισσότερες φορές θα σου φέρουν μαζί κάτι μικρό για συνοδεία, όπως ξηρούς καρπούς ή πατατάκια, χωρίς επιπλέον χρέωση - μια συνήθεια που δεν είναι διαδεδομένη στο εξωτερικό. Στις περισσότερες περιπτώσεις θα χρειαστείς εντομοαπωθητικό και αντηλιακό. Το καλοκαίρι η μέρα διαρκεί περίπου από τις 6:30 το πρωί ως τις 20:30 το βράδυ, όμως ο ήλιος από τις 11:00 ως τις 18:00 είναι πολύ δυνατός - καλό είναι να τον αποφεύγεις σε αυτό το διάστημα ή να προστατεύεσαι σχολαστικά. Οι Έλληνες είναι γενικά φιλικοί άνθρωποι και η οπτική επαφή είναι φυσιολογική στην Ελλάδα - μην την παρεξηγήσεις. Η Ελλάδα έχει περίπου 6.000 νησιά και νησίδες, από τα οποία μόνο 227 είναι κατοικημένα. Τα πιο δημοφιλή ελληνικά νησιά είναι περίπου 40 ( πλήρης λίστα εδώ , και μια ακόμα αναλυτική λίστα όλων των ελληνικών νησιών εδώ ). Το ηλεκτρικό ρεύμα στην Ελλάδα είναι 230V/50Hz, με πρίζες τύπου C και F (στρογγυλές, διπολικές) - διαφορετικές από τις επίπεδες αμερικανικές πρίζες των 110-120V. Αν οι συσκευές σου λειτουργούν σε 110V/120V, θα χρειαστείς μετασχηματιστή τάσης (εκτός αν είναι ήδη «dual voltage», όπως συμβαίνει με τους περισσότερους σύγχρονους φορτιστές κινητών/laptop) και σίγουρα έναν απλό αντάπτορα πρίζας. Το νόμισμα είναι το ευρώ (€). Μερικά ακόμα χρήσιμα: η κυκλοφορία στην Ελλάδα γίνεται στη δεξιά πλευρά του δρόμου· το νερό της βρύσης είναι πόσιμο στις περισσότερες πόλεις και χωριά της ηπειρωτικής χώρας, όπως και στην Αλεξανδρούπολη· σε εκκλησίες και μοναστήρια συνηθίζεται να έχεις καλυμμένους ώμους και γόνατα· και για τηλέφωνα έκτακτης ανάγκης θυμήσου τον αριθμό 112, που ισχύει σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
ΝΕΟΘεόδωρος Κάστανος (1886-1932): ο δάσκαλος που έφερε τη Ζαρίφειο στην Αλεξανδρούπολη
Ο μεγαλύτερος παιδαγωγός που πέρασε από τη Θράκη. Θεμελιωτής του Σχολείου Εργασίας στην Ελλάδα. Αυτός που μετέφερε το Διδασκαλείο από το Καραγάτς στην Αλεξανδρούπολη και ίδρυσε τη Ζαρίφειο . Βιογραφία Γεννήθηκε 1 Δεκεμβρίου 1886 στον Βροντάδο Χίου. Δάσκαλος σε Παρπαριά και Βίκι Χίου ως το 1912, μετά εθελοντής στους Βαλκανικούς. Με υποτροφία πάει Γερμανία: 1913 Πανεπιστήμιο Ιένας μαθητής του W. Rein, 1915-18 Βερολίνο - Παιδαγωγικά, Φιλοσοφία, Πειραματική Ψυχολογία. Διδακτορικό «Die Bildung der Volksschullehrer in Griechenland» 1920. Εκεί γνωρίζει το κίνημα Νέας Αγωγής. 1920 Διευθυντής Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης - φέρνει εκπαιδευτικές εκδρομές, σχολικό κήπο. 1921 πρώτος άνδρας διευθυντής Αρχιγένειων Εκπαιδευτηρίων στους Επιβάτες Ανατολικής Θράκης. 1922 με την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης δίνει πιστοποιητικά στις σπουδάστριες, μεταφέρει το Ίδρυμα στο Καραγάτς (Παλιά Ορεστιάδα) όπου συγχωνεύεται με Ζάππειο Παρθεναγωγείο. Διδάσκει 11 μήνες εκεί. Με τη Λωζάνη το Καραγάτς δίνεται στους Τούρκους - με δικές του ενέργειες μεταφέρει τα πάντα στην Αλεξανδρούπολη το 1923. Ιδρύει Διδασκαλείο, από το οποίο το 1934 θα γίνει η Παιδαγωγική Ακαδημία . Πρώτος διευθυντής της. Έπεισε ξεριζωμένες κοπέλες να συνεχίσουν σπουδές, ίδρυσε οικοτροφείο στο ξύλινο κτίριο της Βασ. Γεωργίου, οργάνωσε τη «Συντροφιά» για επιμόρφωση εκπαιδευτικών. 1926 μετατίθεται Καστοριά λόγω σύγκρουσης με καθεστώς, 1927 Καρπενήσι, 1929 Φλώρινα. Πεθαίνει 12 Φεβρουαρίου 1932 στη Φλώρινα, 44 ετών. Ρήση του: «Σκοπός του σχολείου δεν είναι το σοφό παιδί, αλλά το ευτυχισμένο παιδί». Βιβλία: «Το Σχολείο Εργασίας» 1929. Μνήμη: 4ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης «Θεόδωρος Κάστανος».
ΝΕΟΔόμνα Βισβίζη: η καπετάνισσα της Θράκης
1783 Αίνος - 1850 Πειραιάς Η Δόμνα Βισβίζη είναι η σημαντικότερη γυναίκα-ναυμάχος της Θράκης και μία από τις 3 μεγάλες καπετάνισσες του 1821 μαζί με Μπουμπουλίνα και Μαντώ Μαυρογένους. Η μόνη που πολέμησε κυριολεκτικά με τα 5 ανήλικα παιδιά της πάνω στο πλοίο και που πέθανε πάμπτωχη και ξεχασμένη παρότι ξόδεψε όλη της την περιουσία για την Επανάσταση. Βιογραφία Προεπαναστατικά χρόνια Γεννήθηκε το 1783 στην Αίνο της Ανατολικής Θράκης, στις εκβολές του Έβρου. Κόρη πλούσιου γαιοκτήμονα. Η Αίνος τότε ήταν μεγάλη ναυτική δύναμη με 4 μεγάλα και 60 μικρότερα πλοία το 1813 και 300 το 1821. Το 1808 παντρεύτηκε τον καπετάν Χατζή-Αντώνη Βισβίζη, έναν από τους πλουσιότερους καραβοκύρηδες της Αίνου, μυημένο από τους πρώτους στη Φιλική Εταιρεία. Είχε δικό του μπρίκι, την «Καλομοίρα», 31,10 μέτρα, 259 τόνους, με πολυτελές σαλόνι για συνεδριάσεις, οπλισμένη με 16 κανόνια και πλήρωμα 140 ναύτες. Απέκτησαν 5 παιδιά, το τελευταίο γεννήθηκε μετά τον θάνατο του καπετάνιου. 1821 - Από κοινού δράση Τον Φεβρουάριο του 1821 ο Βισβίζης μεταφέρει κρυφά από την Κωνσταντινούπολη στο Άγιο Όρος όπλα, πολεμοφόδια και τον Εμμανουήλ Παπά που θα ξεσηκώσει τη Μακεδονία. Στις 2 Μαΐου 1821 η Αίνος επαναστατεί όταν Ψαριανή μοίρα υπό τον Γιαννίτση κανονιοβολεί το φρούριο του Σάρου. Ο Βισβίζης φεύγει με την Ψαριανή μοίρα. Η Δόμνα μπαίνει στο πλοίο μαζί με τα ανήλικα παιδιά της, με την εικόνα της Παναγίας και χώμα από την Αίνο, και συμμετέχει σε όλες τις ενέργειές του. Συμμετέχουν στις ναυμαχίες του Άθω, της Λέσβου, της Σάμου, υποστηρίζουν Υψηλάντη, Ανδρούτσο και Νικηταρά στην Αγία Μαρίνα Λαμίας για να σταματήσουν τον Δράμαλη. Ο Ανδρούτσος και ο Νικηταράς τους δίνουν γράμμα ευγνωμοσύνης στις 15 Απριλίου 1822 γιατί με τα κανόνια της Καλομοίρας έσωσαν 3.000 Έλληνες. Ο θάνατος και η ανάληψη της διακυβέρνησης Στη Ναυμαχία του Ευρίπου, στις 21 Ιουλίου 1822, ο Αντώνης Βισβίζης σκοτώνεται πάνω στο κατάστρωμα. Η Δόμνα σημειώνει στο ημερολόγιο: «17 Ιουνίου 1822 - Νηνεμία. Ημέρα Τρίτη, οκτώ ώρα νυκτός, έχασε την ζωήν του από βόλι ο Καπετάν Αντώνης Βισβίζης. Το κουμάντο του μπρικιού "Καλομοίρα" παίρνει η χήρα Δόμνα Βισβίζη» Ζήτησε να κατεβάσουν τον νεκρό στο αμπάρι και πήρε η ίδια τον πλήρη έλεγχο χωρίς να διακοπεί η επιχείρηση. Βοηθούμενη από τον ύπαρχο καπετάν Σταυρή συνέχισε την πολιορκία. Το πλοίο της ήταν από τα μεγαλύτερα και χρησίμευσε για τις συνεδριάσεις του Αρείου Πάγου της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδας με Ανδρούτσο και Νικηταρά. Ο Φιλήμων γράφει: «...ανέλαβεν η ιδία την διοίκησιν του πλοίου ως άλλος ανήρ, επί πολύν χρόνον, ίνα μη στερηθή η πολιορκία της από θαλάσσης βοηθείας». Για ενάμιση χρόνο πλήρωνε από την τσέπη της μισθούς, τρόφιμα και πολεμοφόδια γιατί το κράτος δεν την πλήρωνε, όπως γράφει η ίδια σε αναφορά το 1823. Τον Σεπτέμβριο του 1824, χωρίς χρήματα και με μεγάλο κόστος συντήρησης, προσφέρει την «Καλομοίρα» πλήρως εξοπλισμένη ως πυρπολικό. Με αυτή ο Πιπίνος έκαψε την τουρκική φρεγάτα-θησαυροφυλάκιο Χαζνέ Γκεμισί στον Τσεσμέ. Η φτώχεια και το τέλος Βρέθηκε χωρίς πλοίο, πάμπτωχη, «υστερούμενα και αυτού του επιουσίου... Μη έχουσα ούτε οίκον, ούτε μίαν πατρίδα». Αρχικά Ύδρα, Σύρος, μετά Ναύπλιο και Ερμούπολη. Το 1827 δώρισε 46 ισπανικά τάλληρα για την απελευθέρωση της Χίου. Το χειμώνα του 1826 έχασε ένα παιδί από τον λιμό. Γράφει απελπισμένη: «Κλαίω, ευσπλαχνίαν δεν ευρίσκω ουδεμίαν...» . Τον Αύγουστο του 1829 γράφει στον Καποδίστρια από το Άργος: «...κατήντησα κλινήρης εις τόπον ξένον... Δεν έχω καν τα αναγκαία μου έξοδα... Ο πατήρ των ανηλίκων ορφανών μου εθυσίασεν και ζωήν και κατάστασιν υπέρ του έθνους, τα παιδιά του λιμοκτονούν...» Πέθανε το 1850 στον Πειραιά, ξεχασμένη από όλους. Η Σύνδεση με την Αλεξανδρούπολη Η Αλεξανδρούπολη θεωρείται η φυσική συνέχεια της Αίνου μετά το 1922. Οι Αινίτες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν μαζικά στην περιοχή και έφεραν μαζί τους τη μνήμη των Βισβίζηδων. Το Μνημείο στον Φάρο: Στους πρόποδες του Φάρου, στο σημείο με το συντριβάνι, βρίσκεται το σύμπλεγμα γλυπτών Χατζηαντώνη και Δόμνας Βισβίζη. Είναι το πιο φωτογραφημένο σημείο της πλατείας - προτομή της Δόμνας και προτομή του γιου της Θεμιστοκλή Βισβίζη. Σχολεία: Το 3ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης ονομάστηκε «Δόμνα Βισβίζη» και από το 2006 φέρει επίσημα το όνομά της, με εκπαιδευτικά προγράμματα «Από τη Νίκη στη... Δόμνα». Σύμβολο Θράκης: Ο γιος της Θεμιστοκλής-Τιμολέων έγινε το αγαπημένο παιδί των φιλελληνικών κύκλων του Παρισιού. Το πορτρέτο του πουλήθηκε σε χιλιάδες αντίτυπα για να αγοραστούν τρόφιμα και πολεμοφόδια για τους αγωνιστές, και το πορτρέτο αυτό έγινε το πρότυπο για την προτομή στην παραλία της Αλεξανδρούπολης. Δημοτικό τραγούδι: Σώζεται θρακιώτικο τραγούδι για την «κυρά Δομνίτσα, την αρχικαπετάνα, πούχει καράβι ατίμητο...» που τραγουδιέται ακόμα από τους Αινίτες της Αλεξανδρούπολης. Για την Αλεξανδρούπολη η Δόμνα δεν είναι απλά ηρωίδα του '21 - είναι η μάνα-σύμβολο του Θρακικού Ελληνισμού που έχασε την πατρίδα της την Αίνο αλλά δεν έπαψε να πολεμάει για την Ελλάδα.
ΝΕΟΔεδέαγατς 1870-1920: από ψαροχώρι σε πόλη 8 προξενείων
Η Αλεξανδρούπολη είναι η νεότερη πόλη της Θράκης. Δεν υπήρχε το 1821. Γεννήθηκε το 1870 επειδή απέτυχε η Αίνος να γίνει λιμάνι. Σε 40 χρόνια, από έρημη παραλία έγινε διοικητική πρωτεύουσα Σαντζακίου με 8 προξενεία, 6 εκκλησίες και 2 τζαμιά. Το όνομά της Δεδέαγατς σημαίνει στα τουρκικά «δέντρο του γέρου» - Dede γέρος, agac δέντρο. 1870-1872: Ο σιδηρόδρομος γεννάει μια πόλη Μετά τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1854-1856) η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποφασίζει να συνδεθεί με την Ευρώπη. Το 1861 γίνεται σουλτάνος ο Αβδούλ Αζίζ που θέλει άνοιγμα στη Δύση. Στις 17 Απριλίου 1869 υπογράφεται σύμβαση με τον γερμανο-εβραίο επιχειρηματία Μόριτζ φον Χιρς. Ιδρύει την εταιρεία «Αυτοκρατορικοί Σιδηρόδρομοι της Ευρωπαϊκής Τουρκίας» με έδρα το Παρίσι. Στόχος: γραμμή Κωνσταντινούπολη - Βιέννη μέσω Αδριανούπολης, Σόφιας, Νις, Σαράγεβο, Μπάνια Λούκα. Το δίκτυο είχε 4 διακλαδώσεις: Edirne-Dedeagac, Plovdiv-Burgas, Nis-Σερβία, Pristina-Θεσσαλονίκη. Η γραμμή Αδριανούπολη (Κάραγατς) - Δεδέαγατς αρχίζει Μάιο 1871 και ολοκληρώνεται Ιούνιο 1872. Αρχικά υπήρχε σκέψη να καταλήγει στην Αίνο. Αλλά το ελώδες και σαθρό έδαφος και η λάσπη που αχρήστευε το λιμάνι - δεν μπορούσαν να προσεγγίσουν μεγάλα σκάφη - έκανε το έργο ασύμφορο. Προτιμήθηκε η οικονομική λύση: η γραμμή να κινηθεί παράλληλα με τη δυτική όχθη του Έβρου και να καταλήξει στον έρημο όρμο του Δεδέαγατς. Το 1872, όπως γράφει το 3ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης « Δόμνα Βισβίζη », αρχίζουν να κατασκευάζονται τα πρώτα κτίρια: σιδηροδρομικός σταθμός, αποθήκες, τελωνείο, οικήματα για διοίκηση, υπαλλήλους και εργάτες. Ο ατμοκίνητος αλευρόμυλος του Γεωργίου Πρωτόπαπα χτίζεται το 1874 δίπλα στον σταθμό. Το πρώτο ιστορικό του Δεδέαγατς (1875) Το πρώτο ιστορικό μας το δίνει ο πρόξενος Αδριανουπόλεως Κ. Βατικιώτης αρχές 1875 σε υπόμνημα προς το Υπουργείο Εξωτερικών: «Το Δεδεαγάτσιον, έρημος το πριν παραλία, κατέστη γνωστόν αφ' ης οι μελετήσαντες και αναλαβόντες την κατασκευήν των σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Τουρκίας απεφάσισαν να κατασκευάσωσιν εν αυτώ την κεφαλήν των θρακικών και βουλγαρικών σιδηροδρόμων... ...οι δημητριακοί καρποί της Θράκης, νυν αποστέλλονται διά του σιδηροδρόμου... και η εξαγωγή των άλλων πλουσίων προϊόντων ενεργείται νυν αποκλειστικώς σχεδόν διά του Δεδεαγατσίου... Διά τούτο συρρέουν και συνοικίζονται εν Δεδεαγατσίω πάσης εθνικότητος άνθρωποι... και η πρώην έρημος αύτη παραλία θέλει μεταβληθή εις πόλιν... Οι εγκατεστημένοι εν Δεδεαγατσίω Έλληνες υπήκοοι, εισίν περί τους πεντήκοντα, διάφορα μετερχόμενοι επαγγέλματα... Συνέστησαν δε νυν αδελφότητα όπως φροντίση ου μόνον περί οικοδομής και συντηρήσεως ορθοδόξου εκκλησίας, αλλά και όπως υποστηρίξη τα ελληνικά σχολεία των γειτνιαζόντων χωρίων.» Οι πρώτοι οικιστές προέρχονταν από Αίνο, Μαρώνεια, Μάκρη, Σαμοθράκη και ευρύτερη Θράκη. Μαζί Ευρωπαίοι υπάλληλοι των Ανατολικών Σιδηροδρόμων, στελέχη τουρκικής διοίκησης, Αρμένιοι και Εβραίοι. 1896: Η δεύτερη γραμμή - το Δεδέαγατς γίνεται κόμβος Το 1893 υπογράφεται σύμβαση με όμιλο τραπεζών και δημιουργείται η εταιρεία «Chemin de fer jonction» (JSC) που αναλαμβάνει τη γραμμή Θεσσαλονίκη-Δεδέαγατς. Σχεδιάστηκε 15χλμ από τη θάλασσα για να είναι εκτός βεληνεκούς εχθρικών πλοίων, με εισηγήσεις αξιωματικών του Οθωμανικού στρατού, με στρατιωτικές στάσεις. Παραδίδεται τέλος Μαρτίου 1896. Αρχικά τερμάτιζε στο Φερετζίκ (Φέρες) όπου πλήρωνε διόδια στην εταιρεία Ανατολικών Σιδηροδρόμων. Το 1909 μετά από διαπραγμάτευση στρώνονται οι γραμμές Ποταμού-Δεδέαγατς, με δικούς της σταθμούς, πρόσβαση στην πόλη και το λιμάνι. Τερμάτιζε πάνω από το σημερινό στάδιο - εκεί ήταν ο κεντρικός σταθμός. Ο σταθμός βομβαρδίστηκε 1915 από αγγλογαλλικά πλοία στον Α' Παγκόσμιο και καταστράφηκε. Μετά λειτούργησε ο σταθμός στο σημερινό ΚΑΠΗ. Η «Γκαρ Μιλιτέρ» (στρατιωτική στάση) είναι σήμερα παιδικός σταθμός οδού Ρόδου. Μετά τη δεύτερη γραμμή, το Δεδέαγατς γίνεται εμπορικό κέντρο. Το 1900 ο πληθυσμός έχει υπερδιπλασιαστεί και φτάνει 8.000 με υπεροχή αστικού-εμπορικού στοιχείου. Όλα τα σιτηρά της Θράκης φεύγουν από το λιμάνι. 1910: Η πόλη των 8 προξενείων Το 1878 συστάθηκε το Σαντζάκι του Διδυμοτείχου από εδάφη Καλλίπολης, Αδριανούπολης και Σαμοθράκης (που ανήκε ως τότε στο Βιλαέτι Αρχιπελάγους). Έδρα αρχικά Διδυμότειχο, μεταφέρθηκε στο Δεδέαγατς το 1884. Το Σαντζάκι είχε 3 καζάδες: Δεδέαγατς (Φερετζίκ, Μεκρί, Σαχίνλερ, Σαμοθράκη, Δογανχισάρ), Σουφλίου, Αίνου. Το 1910, σύμφωνα με έρευνα του Ιωάννη Σιδηρά, η πόλη είναι διοικητική πρωτεύουσα Σαντζακίου, υπάγεται στο Βιλαέτι Αδριανουπόλεως, δεύτερη εκκλησιαστική έδρα Ιεράς Μητροπόλεως Αίνου (μητροπολίτης Ιωακείμ Γεωργιάδης). Συνδέεται οδικώς και σιδηροδρομικώς με Κωνσταντινούπολη και Θεσσαλονίκη (12 ώρες), δια θαλάσσης με Καβάλα (8 ώρες). Πληθυσμός 1910: 2.310 Έλληνες, 1.542 Μωαμεθανοί, 369 Βούλγαροι, 325 Αρμένιοι, 230 Ιουδαίοι, 100 καθολικοί. Εκκλησίες: 1 ελληνική με 3 ιερείς, 1 βουλγαρική, 1 αρμενική, 1 συναγωγή, 1 καθολική, 2 τεμένη. Σχολεία: Επτατάξια Αστική Σχολή Αρρένων με 430 μαθητές και 5 δασκάλους, Παρθεναγωγείο εξατάξιο με 133 μαθήτριες και 6 δασκάλισσες, νηπιαγωγείο με 130 νήπια. Τουρκική σχολή 200 μαθητές, βουλγαρική 46, αρμενική 50, εβραϊκή 30, καθολική 25. Σωματεία: Σύλλογος Φιλόμουσων, Ελληνική Λέσχη, Μουσικός Σύλλογος, Οθωμανική Λέσχη Νεοτουρκικού Κομιτάτου (1908). Αρχές: Μουτεσαφίρης (διοικητής), στρατιωτικός διοικητής, μουδίρης φόρων, αρχηγός χωροφυλακής, διευθυντής αστυνομίας, λιμενάρχης, τελώνης, δήμαρχος, μηχανικός, ιατρός, κτηνίατρος, διευθυντής υγειονομικού, μουδίρης ταχυδρομείου και τηλεγραφείου. Λειτουργούσαν: Αυστριακό και Γαλλικό ταχυδρομείο, στρατιωτικό και δημοτικό νοσοκομείο, υποκατάστημα Οθωμανικής Αυτοκρατορικής Τράπεζας, Τράπεζας Θεσσαλονίκης, Γερμανικής Ανατολικής Τράπεζας. Προξενεία: Αγγλίας, Αυστροουγγαρίας, Γερμανίας, Γαλλίας, Ελλάδος, Ιταλίας, Περσίας και Ρωσίας - 8 προξενεία. Επαγγέλματα (1910): έμποροι αλεύρων, εργοστασιάρχες αεριούχων, αμαξηλάτες, ανθρακέμποροι, ασφαλιστές ζωής/θαλάσσης/πυρός, ατμομυλωνάδες, βιβλιοπώλες, γαλακτοπώλεις, σιτέμποροι, δικηγόροι, εκτελωνιστές, γιατροί, καπνέμποροι, καφενέδες, οινοπώλες, πανδοχείς, πράκτορες ατμοπλοϊκών, ράπτες, τραπεζίτες, τυπογράφοι, φαρμακοποιοί, χρυσοχόοι, ωρολογοποιοί. 1912-1920: Τρεις κατοχές, μία απελευθέρωση 8 Νοεμβρίου 1912: Βούλγαροι καταλαμβάνουν Δεδέαγατς στον Α' Βαλκανικό, απωθούν Τούρκους μέχρι Τσατάλτζα. Συνθήκη Λονδίνου 30 Μαΐου 1913. 11 Ιουλίου 1913: Ελληνικός στρατός καταλαμβάνει προσωρινά Δεδέαγατς στον Β' Βαλκανικό. Συνθήκη Βουκουρεστίου 1913: Δεδέαγατς δίνεται στη Βουλγαρία ως μόνο επίνειο στο Αιγαίο (110 χλμ ακτή). 1913-1919: Βουλγαρική διοίκηση. 14 Μαΐου 1920: Απελευθέρωση. Το Σώμα Στρατού Εθνικής Άμυνας υπό Υποστράτηγο Εμμανουήλ Ζυμβρακάκη παίρνει συμμαχική εντολή. Επιχείρηση από ξηρά (Ξάνθη) και θάλασσα - αποβίβαση στο λιμάνι με οπλιταγωγό Μυκάλη, τμήματα Μεραρχίας Ξάνθης του Μαζαράκη-Αινιάν . Το Δεδέαγατς μετονομάζεται αρχικά Νεάπολη (πρόταση Αχιλλέα Σαμοθράκη ) και μετά Αλεξανδρούπολη προς τιμήν Αλεξάνδρου Α' . Το 1929 οι Ανατολικοί Σιδηρόδρομοι εκχωρούνται σε γαλλική εταιρεία «Γαλλοελληνικοί Σιδηρόδρομοι» (Compagnie Franco-hellenique), το 1954 εξαγοράζονται από ελληνικό δημόσιο και εντάσσονται σε ΣΕΚ, μετέπειτα ΟΣΕ (1971). Επίσκεψη σήμερα Το κτίριο διοίκησης ΓΕΣ είναι σήμερα γραφεία ΟΣΕ. Ο σταθμός λιμένα, η Γκαρ Μιλιτέρ (παιδικός σταθμός Ρόδου), το τελωνείο του 1872 σώζονται.
ΝΕΟΒασιλιάς Αλέξανδρος Α΄: ο βασιλιάς που έδωσε το όνομά του στην πόλη
1893-1920 - Βασίλευσε 1917-1920 Ο Αλέξανδρος Α΄ ήταν ο πιο άτυχος και πιο παρεξηγημένος βασιλιάς της σύγχρονης Ελλάδας. Δεύτερος γιος του Κωνσταντίνου Α΄ και της Σοφίας της Πρωσίας, δεν προοριζόταν ποτέ για τον θρόνο. Ανέβηκε στα 23 του όχι από διαδοχή αλλά από πολιτικό πραξικόπημα των Συμμάχων, βασίλευσε 3 χρόνια ως αιχμάλωτος του Βενιζέλου στο ίδιο του το παλάτι, και πέθανε στα 27 από δάγκωμα μαϊμού, αλλάζοντας όλη την πορεία της Ελλάδας προς τη Μικρασιατική Καταστροφή. Προς τιμήν του η Αλεξανδρούπολη φέρει το όνομά του. Βιογραφία Παιδικά χρόνια - Ο άτακτος πρίγκιπας Γεννήθηκε την 1η Αυγούστου 1893 στο Τατόι, δεύτερος γιος του διαδόχου Κωνσταντίνου. Εγγονός του Χριστιανού Θ΄ της Δανίας, ξάδερφος του Γεωργίου Ε΄ της Αγγλίας και του Νικολάου Β΄ της Ρωσίας, ανιψιός του Γουλιέλμου Β΄ της Γερμανίας. Πολύ δεμένος με την αδερφή του Ελένη, όχι με τον μεγαλύτερο αδερφό Γεώργιο. Εξωστρεφής, άτακτος - λέγεται ότι κάπνιζε κρυφά, έβαλε φωτιά στην αίθουσα παιχνιδιών και έχασε τον έλεγχο του καροτσιού του μικρού Παύλου. Σπούδασε στη Σχολή Ευελπίδων, γνωστός για μηχανικές ικανότητες, παθιασμένος με αυτοκίνητα - από τους πρώτους Έλληνες που αγόρασαν. Διακρίθηκε στους Βαλκανικούς 1912-13, συνόδευσε τον πατέρα του στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. 1917 - Πώς έγινε βασιλιάς Η Ελλάδα ζει τον Εθνικό Διχασμό. Ο Κωνσταντίνος κρατά φιλογερμανική ουδετερότητα στον Α΄ Παγκόσμιο, ο Βενιζέλος κάνει κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη με τους Συμμάχους. Στις 10 Ιουνίου 1917 ο Ύπατος Αρμοστής της Αντάντ Κάρολος Ζοννάρ διατάζει τον Κωνσταντίνο να παραιτηθεί απειλώντας με βομβαρδισμό του Πειραιά. Ο Κωνσταντίνος φεύγει χωρίς επίσημη παραίτηση. Οι Σύμμαχοι δεν θέλουν δημοκρατία αλλά ούτε και τον διάδοχο Γεώργιο ως φιλογερμανό. Επιλέγουν τον 23χρονο Αλέξανδρο. Στις 11 Ιουνίου 1917 ορκίζεται στην αίθουσα χορού του παλατιού, μόνο με τον Αρχιεπίσκοπο Θεόκλητο, τον πατέρα του, τον αδερφό του και τον Ζαΐμη. Ήταν βραχνός και έκλαιγε. Ο πατέρας του του λέει να θεωρεί τον εαυτό του αντιβασιλέα, όχι βασιλιά. Στον τάφο του γράφει ακόμα «Αλέξανδρος, βασιλόπαις της Ελλάδος, εβασίλευσεν αντί του πατρός αυτού». Ο βασιλιάς-αιχμάλωτος του Βενιζέλου Την επόμενη μέρα όλη η βασιλική οικογένεια φεύγει εξορία στον Ωρωπό. Τα πορτρέτα τους κατεβαίνουν, οι υπουργοί τον αποκαλούν «γιο του προδότη». Στις 26 Ιουνίου διορίζει τον Βενιζέλο πρωθυπουργό. Ο Βενιζέλος τον παρακολουθεί μέρα-νύχτα, ανοίγει τις επιστολές του προς τους γονείς του. Ο Αλέξανδρος αρχικά ψυχρός, σιγά σιγά αρχίζει να θαυμάζει τον Βενιζέλο. Ο μόνος του παρηγοριά: η παιδική του φίλη Ασπασία Μάνου, κόρη του συνταγματάρχη Πέτρου Μάνου. Την ερωτεύεται το 1915 στις Σπέτσες. Ο γάμος με κοινή θνητή είναι σκάνδαλο για την εποχή. Ο Βενιζέλος αρχικά αντιδρά, φοβάται ότι θα επικοινωνεί με τους εξόριστους μέσω του πεθερού του, αλλά τελικά συναινεί. Παντρεύονται μυστικά τον Νοέμβριο του 1919 στο σπίτι του Ζαλοκώστα. Ο γάμος ανακοινώνεται 6 μήνες μετά. Η Ασπασία θα γεννήσει την κόρη τους Αλεξάνδρα 5 μήνες μετά τον θάνατό του. Η Ελλάδα των 2 ηπείρων και 5 θαλασσών Επί Αλεξάνδρου η Ελλάδα διπλασιάζεται. Με τις Συνθήκες Νεϊγύ 1919 και Σεβρών 28 Ιουλίου 1920 παίρνει τη Δυτική και Ανατολική Θράκη μέχρι Τσατάλτζα, Ίμβρο, Τένεδο, Σμύρνη. Ο Βενιζέλος παίρνει δάφνινο στεφάνι στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Η σύνδεση με την Αλεξανδρούπολη 14 Μαΐου 1920 απελευθερώνεται το Δεδέαγατς. Οι τοπικές αρχές με τον ιατρό Αχιλλέα Σαμοθράκη αποφασίζουν να το μετονομάσουν σε Νεάπολη. 8 Ιουλίου 1920 ο Αλέξανδρος επισκέπτεται το Δεδέαγατς στο πλαίσιο περιοδείας στη Θράκη. Ο δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης τον προσφωνεί και ανακοινώνει ότι η πόλη μετονομάζεται σε Αλεξανδρούπολη προς τιμήν του. Τις επόμενες μέρες: 12 Ιουλίου η Μεραρχία Σμύρνης μπαίνει στην Αδριανούπολη μέσα σε ενθουσιασμό, 13 Ιουλίου φτάνει εκεί και ο Αλέξανδρος, τον υποδέχονται με λαμπρότητα. Μετά επισκέπτεται Ραιδεστό, Σαράντα Εκκλησίες, Διδυμότειχο, Κομοτηνή. Μέχρι τέλη Ιουλίου όλη η Ανατολική Θράκη είναι ελληνική. Ήταν η τελευταία λαμπρή στιγμή του. Η πόλη που σήμερα βλέπεις με το Φάρο και το συντριβάνι πήρε το όνομά της εκείνη την ημέρα, από έναν 27χρονο που δεν ήξερε ότι σε 3 μήνες θα πέθαινε. Ο πιο παράξενος θάνατος ηγέτη Στις 2 Οκτωβρίου 1920, περίπατος στο Τατόι. Ο γερμανικός ποιμενικός του Φριτς επιτίθεται σε θηλυκή μαϊμού (Βαρβαρικός μακάκος) που είχε ως κατοικίδιο ο φύλακας του κτήματος. Ο Αλέξανδρος προσπαθεί να τους χωρίσει, δέχεται επίθεση και από αρσενική μαϊμού, δαγκώνεται σε πόδι και χέρι. Αρχικά ασήμαντο. Μετά από λίγα 24ωρα υψηλός πυρετός, ίκτερος, γαστρεντερικές διαταραχές. Κλήθηκαν οι καλύτεροι Έλληνες γιατροί, ο Βενιζέλος φέρνει τον παγκοσμίου φήμης Βιντάλ και τον χειρούργο Πιέρ Ντελμπέ. Στις 22 Σεπτεμβρίου εντοπίζεται στρεπτόκοκκος, προτείνεται ακρωτηριασμός αλλά απορρίπτεται. Χορηγείται αντιστρεπτοκοκκικός ορός του Σάββα. Η σηψαιμία προχωρά στον ένα πνεύμονα. Ο Ντελμπέ ανακοινώνει ότι δεν υπάρχει πλέον επιλογή ακρωτηριασμού λόγω εκτεταμένων πληγών. Πεθαίνει στις 12 Οκτωβρίου 1920 στο Τατόι. Δεν επετράπη η είσοδος στη χώρα σε κανένα μέλος της βασιλικής οικογένειας παρά μόνο στη γιαγιά του Όλγα. Ο Βενιζέλος εκφώνησε επικήδειο. Τι άλλαξε ο θάνατός του Μετά τον θάνατο, ο Βενιζέλος κάνει εκλογές 1 Νοεμβρίου 1920 με δίλημμα «Κωνσταντίνος ή Βενιζέλος». Ενώ έχει διπλασιάσει την Ελλάδα, χάνει. Με δημοψήφισμα 5 Δεκεμβρίου επιστρέφει ο Κωνσταντίνος. Οι Σύμμαχοι δυσαρεστούνται, αφήνουν τον ελληνικό στρατό αβοήθητο στη Μικρά Ασία. Ακολουθεί η Καταστροφή του 1922. Όπως γράφουν ιστορικοί, «τραγικές εξελίξεις, οι οποίες ίσως να είχαν αποφευχθεί, αν ζούσε ο βασιλιάς Αλέξανδρος».
ΝΕΟΑλέξανδρος Κρήτης: ο ιατρός που δώρισε τη βίλα του για το Διοικητήριο της Αλεξανδρούπολης
Ο Αλέξανδρος Κρήτης ήταν ιατρός εγκατεστημένος στην Αλεξανδρούπολη τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Δεν ήταν ο πιο διάσημος γιατρός της πόλης - εκείνη την εποχή το όνομα ήταν ο Αχιλλέας Σαμοθράκης - αλλά ήταν ο πιο γενναιόδωρος. Το όνομά του έμεινε όχι για ένα ιατρικό επίτευγμα, αλλά για μια πράξη που καθόρισε τον χάρτη της δημόσιας διοίκησης στον Έβρο: δώρισε τη βίλα του στο Ελληνικό Δημόσιο για να γίνει Διοικητήριο. Η Βίλα Ιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη Στις αρχές του 1900 η Αλεξανδρούπολη ήταν ακόμα Δεδέαγατς και χτιζόταν με νεοκλασικές βίλες εμπόρων, προξένων και γιατρών. Ανάμεσά τους η Βίλα Κρήτη, ένα από τα ελάχιστα αρχοντικά που σώζονται και σήμερα στο κέντρο, στην οδό Βασ. Αλεξάνδρου 26 όπου σήμερα είναι το πρώην Νομαρχείο / σημερινό κτίριο της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου. Ήταν τυπικό δείγμα αστικής αρχιτεκτονικής της εποχής: διώροφο με κήπο, ψηλοτάβανο, ξύλινα πατώματα, συμμετρική πρόσοψη - παρόμοια με τις άλλες σωζόμενες κατοικίες της πρώτης καθηγήτριας γαλλικών Αντουανέττας Δεμτσιάν και του Ταχυδρομείου όπου υπογράφηκε η παράδοση της πόλης το 1920. Στις πηγές αναφέρεται πάντα ως «Βίλα Ιατρού Αλεξάνδρου Κρήτη» - όχι απλό σπίτι, αλλά τοπόσημο. Η δωρεά στο Ελληνικό Δημόσιο Ο Κρήτης, χωρίς κληρονόμους που θα κρατούσαν το ακίνητο, αποφάσισε να το δωρίσει στο Ελληνικό Δημόσιο για κοινωφελή σκοπό. Η πράξη ήταν κρίσιμη: μετά την απελευθέρωση το 1920, το νέο ελληνικό κράτος δεν είχε που να στεγάσει υπηρεσίες. Το Διοικητήριο, η Νομαρχία, το Δικαστήριο έψαχναν στέγη. Με τη δωρεά Κρήτη, το κράτος απέκτησε έτοιμο δημόσιο κτίριο στο κέντρο της πόλης, χωρίς απαλλοτριώσεις. Η βίλα μετατράπηκε πρώτα σε Διοικητήριο και αργότερα σε Νομαρχία Έβρου , μέχρι την κατάργησή της το 2010 με τον Καλλικράτη. Σήμερα στεγάζει υπηρεσίες της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου. Χωρίς αυτή τη χειρονομία, ο δημόσιος χώρος στη Βασ. Αλεξάνδρου πιθανότατα θα είχε χτιστεί αλλιώς ή θα είχε παραμείνει ιδιωτικός. Η μνήμη του στο σημερινό Νομαρχείο Η μνήμη του δεν έσβησε: Αίθουσα Αλέξανδρος Κρήτης: Ο 2ος όροφος του κτιρίου φέρει το όνομά του, σε τιμητική πλακέτα. Η διαθήκη: Στον ίδιο όροφο εκτίθεται απόσπασμα της διαθήκης του, όπου αναφέρει ρητά τη δωρεά για δημόσιο σκοπό. Η έκθεση φωτογραφιών: Η μόνιμη έκθεση φωτογραφικής ιστορίας του Νομαρχείου ξεκινά με τη Βίλα Κρήτη και δείχνει τη μεταμόρφωσή της από κατοικία σε δημόσιο κτίριο, με αρχειακές φωτογραφίες από τη δεκαετία του 1920-30. Είναι ένα από τα λίγα κτίρια στην Αλεξανδρούπολη που η ιστορία του λέγεται μέσα από το ίδιο το κτίριο. Ένας δωρητής, όχι μόνο ένα όνομα Για τον Αλέξανδρο Κρήτη δεν έχουμε πλήρη βιογραφικά. Δεν τεκμηριώνεται με βεβαιότητα ο τόπος γέννησης, ούτε ημερομηνίες γέννησης/θανάτου στις ανοιχτές πηγές. Οι αναφορές τον θέλουν ιατρό εγκατεστημένο στην Αλεξανδρούπολη, όπως ο Σαμοθράκης, ο Αλεξανδρίδης, ο Κάστανος - μια γενιά επιστημόνων που ήρθε μετά το 1920 για να οργανώσει τη νέα ελληνική πόλη. Αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο είναι η πράξη: σε μια πόλη που χτιζόταν από το μηδέν, ένας ιδιώτης γιατρός έδωσε το σπίτι του για να γίνει το κέντρο διοίκησης του νομού. Και εκατό χρόνια μετά, όταν μπαίνεις στο Νομαρχείο για ένα πιστοποιητικό, μπαίνεις ακόμα στη βίλα του.
ΝΕΟ1821 στη Θράκη: το σώμα Ορτακινών και το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης
Η Αλεξανδρούπολη δεν υπήρχε το 1821 - ήταν ακόμα θάλασσα. Αλλά η Θράκη επαναστάτησε. Δεν μπορούσε να επαναστατήσει όπως ο Μοριάς - ήταν δίπλα στην Κωνσταντινούπολη, με ισχυρό τουρκικό στρατό, χωρίς βουνά για κλεφτοπόλεμο. Έτσι η επανάσταση πήρε άλλες μορφές: Φιλικοί, Ιερολοχίτες, και δύο γεγονότα που σημάδεψαν την περιοχή μας - το σώμα Ορτακινών και Μανδριτσιωτών που έφυγε για τον Υψηλάντη, και το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης την 1η Σεπτεμβρίου 1821. Προετοιμασία: Η Θράκη πριν το 1821 Η Θράκη είχε ήδη προετοιμαστεί πνευματικά. Από τον 15ο αιώνα οι κοινότητες λειτουργούσαν σχολεία και βιβλιοθήκες σε Αδριανούπολη, Φιλιππούπολη, Αίνο, Διδυμότειχο, Γανοχώρια, Σηλυβρία, Σωζόπολη. Πρωτεργάτης αφύπνισης ο Αδριανουπολίτης αρχιμανδρίτης Θεόκλητος Πολυειδής με τους «Χρησμούς του Αγαθάγγελου» (1750) που προέλεγαν απελευθέρωση και είχαν τεράστια απήχηση στην αυλή της Αικατερίνης Β' στην Πετρούπολη. Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε 1814 στην Οδησσό από Ξάνθο, Σκουφά, Τσακάλωφ. Ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων αναφέρει 700 Φιλικούς, από τους οποίους 31 Θράκες, και σχολιάζει: «αν οι Έλληνες έμποροι της Δύσεως και του Βορρά εκυοφόρησαν την επανάστασιν του 1821 και Έλληνες της Οδησσού την εγέννησαν, Έλληνες της Θράκης την εθήλασαν». Τέταρτο μέλος της Φιλικής Εταιρείας, μαζί με τους τρεις ιδρυτές, ήταν ο Φιλιππουπολίτης έμπορος Αντώνης Κομιζόπουλος. Το σπίτι του σώζεται σήμερα στη Φιλιππούπολη ως εθνογραφικό μουσείο. Μεγάλος ρόλος και του Γρηγορίου Μαρασλή, του «Κόκκινου Σπιτιού» της Οδησσού που στέγασε το Ίδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού. Στην Αδριανούπολη, οι Φιλικοί συναντιόνταν στο σπίτι του Αμιρά κοντά στη μητρόπολη. Σπουδαιότεροι: Σωτήρης Κώκιας, Δημήτριος Χατζηστάνου, Δημήτριος Λέτζογλου. Το σώμα Ορτακινών και Μανδριτσιωτών (1821) Το πιο άμεσο γεγονός για την περιοχή Έβρου. Το 1821 ο επίσκοπος Λιτίτσης Σωφρόνιος, μέλος της Φιλικής Εταιρείας - η επισκοπή Λιτίτσης βρισκόταν στη Θράκη με έδρα το Ορτάκιοϊ της Βόρειας Θράκης - συγκρότησε επαναστατικό σώμα από Μανδριτσιώτες και Ορτακινούς, δηλαδή Έλληνες κατοίκους του Ορτάκιοϊ και της Μανδρίτσας. Διέσχισαν την τουρκοκρατούμενη Βουλγαρία και ενώθηκαν με τα στρατεύματα του Αλέξανδρου Υψηλάντη και έλαβαν μέρος στην επανάσταση της Μολδοβλαχίας. Μαζί τους πολέμησαν: Θανάσης Καραμπελιάς ή Μπελιάς από την Κορνοφωλιά Έβρου - είχε σχηματίσει αντάρτικο σώμα στο Σουφλί, μυήθηκε Φιλικός 1818, ακολούθησε Υψηλάντη. Συνελήφθη διασχίζοντας Ροδόπη και απαγχονίστηκε στην Αδριανούπολη (κατά άλλη προφορική παράδοση σώθηκε και πολέμησε στη νότια Ελλάδα, απαθανατίστηκε σε δημοτικά τραγούδια). Καρά-Γιάννης ή Γιάννης Καραφυλίδης από Σίδιον (Σαχίνκιοϊ Μαλγάρων) - σκοτώθηκε και ετάφη στην Οδησσό. Κατά προφορική παράδοση οδήγησαν μαζί 1.500 άνδρες από Θράκη στη Μολδοβλαχία. Γεώργιος Γιαννακούδης από Κορνοφωλιά - πολέμησε Μολδοβλαχία και νότια Ελλάδα και επέστρεψε σώος. Θράκη και Ιερός Λόχος - Δραγατσάνι Πολλοί νέοι Θράκες που σπούδαζαν σε πανεπιστήμια κεντρικής Ευρώπης και στις Αυθεντικές Ακαδημίες Βουκουρεστίου-Ιασίου πλαισίωσαν τον Ιερό Λόχο και έπεσαν στο Δραγατσάνι. Όσοι σώθηκαν περιθάλφθηκαν στην Οδησσό από Φιλικούς ή κατέφυγαν νότια - όπως οι αδελφοί Ξενοκράτη από Σαμάκοβο, που ο Κωνσταντίνος ίδρυσε σχολεία σε Βιζύη και Μεσολόγγι (Ξενοκράτειο Παρθεναγωγείο) και μετέτρεψε το σπίτι του στο Βουκουρέστι σε νοσοκομείο Ελλήνων. Το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης - 1 Σεπτεμβρίου 1821 Η νήσος Σαμοθράκη ξεσηκώθηκε τον Αύγουστο 1821 από τοπικά μυημένα μέλη της Φιλικής Εταιρείας με βοήθεια Ψαριανών. Την 1η Σεπτεμβρίου 1821 τουρκικός στόλος υπό τον Καπουδάν Πασά Νασουχζαντέ Αλή Πασά / Καρά Αλή αποβιβάζεται. Σκότωσε το μεγαλύτερο μέρος του ανδρικού πληθυσμού, πήρε ως δούλους γυναικόπαιδα και έκαψε σπίτια. Η σφαγή έγινε σύμβολο τουρκικής βιαιότητας - αποτυπώθηκε στον πίνακα του Φρανσουά Ωγκύστ Βίνσον που βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου. Σύμφωνα με αναφορά Δημογερόντων Σαμοθράκης προς Μονή Ιβήρων (1809) η Χώρα είχε 350 οικογένειες. Από τους 15.000 κατοίκους γλύτωσαν 25 οικογένειες. 700 άνδρες σφαγιάστηκαν, 1.500 πουλήθηκαν σκλάβοι στα παζάρια Ανατολής. Ήταν η αρχή των απάνθρωπων ενεργειών των Τούρκων στο Αιγαίο - ακολούθησαν Χίος 1822, Κάσος 27 Μαΐου 1824, Ψαρά Ιούνιος 1824. Στις 6 Απριλίου 1836 μαρτύρησαν οι Πέντε Νεομάρτυρες εκ Σαμοθράκης και Μάκρης - σύνδεση με Μάκρη Αλεξανδρούπολης. Τι έγινε στη Θράκη μετά Η επανάσταση καταπνίγηκε εύκολα λόγω ομαλού εδάφους και γειτνίασης με Κωνσταντινούπολη. Ο μητροπολίτης Μαρωνείας Κωνστάντιος, που ευλόγησε τα όπλα στο Πρωτάτο Καρυών τον Μάιο 1821 μαζί με Εμμανουήλ Παπά και ξεκίνησε με 5.900 πολεμιστές στη Χαλκιδική, χάθηκε πιθανότατα στη μάχη Ρεντίνας. Ο Εμμανουήλ Παπάς ξεψύχησε στο καράβι του Αινίτη Χατζή-Αντώνη Βισβίζη. Αλλά η Θράκη συνέχισε: πολλοί Θράκες στον τακτικό στρατό, στον πρώτο άτακτο ιππικό υπό Νικήτα Σταματελόπουλο (Θρακιώτες και Βούλγαροι ιπποκόμοι που δραπέτευσαν από Τριπολιτσά), και κορυφαία μορφή η καπετάνισσα Δόμνα Βισβίζη από την Αίνο. Μνήμη σήμερα Μνημείο Ολοκαυτώματος Σαμοθράκης, πίνακας Βίνσον στο Λούβρο Εκπαιδευτική δράση «Η καταστροφή της Σαμοθράκης το 1821» - Γ' Γυμνάσιο Σαμοθράκης 27/05/2024 Ντοκιμαντέρ «Οι Πέντε Νεομάρτυρες Σαμοθράκης & Μάκρης» - συνεντεύξεις Μητροπολίτη Ανθίμου Αλεξανδρούπολης Για την Αλεξανδρούπολη, το 1821 δεν είναι ιστορία πόλης αλλά ιστορία περιοχής - η γη των Κικόνων που έγινε Σαμοθρακική Περαία, που έγινε Σαντζάκι Δεδέαγατς , που έγινε Αλεξανδρούπολη το 1920.
ΝΕΟΦώτης Κοσμάς (1926-1995): ο Ολυμπιονίκης που έδωσε το όνομά του στο στάδιο
Ο μεγαλύτερος αθλητής που έβγαλε η Αλεξανδρούπολη. Μεσογειονίκης, 7ος Ολυμπιονίκης στο Ελσίνκι 1952, 4 φορές πρωταθλητής Ελλάδας στα 400μ εμπόδια και 4 στο δέκαθλο. Το στάδιο της πόλης φέρει το όνομά του. Βιογραφία Γεννήθηκε 26 Νοεμβρίου 1926 στην Κλειώ Λέσβου, γιος προσφύγων - πατέρας από Αϊβαλί, μητέρα από Μυτιλήνη. Μετακόμισαν Αλεξανδρούπολη πριν τον Β' Παγκόσμιο, στον πόλεμο πήγαν Σαμοθράκη όπου γνώρισε τη γυναίκα του Μερόπη. Ξεκίνησε στίβο το 1946 στα 20 του στον Εθνικό Αλεξανδρούπολης με προπονητή Γιάννη Μπαρμπαγιάννη. 1948 1ος στα 400μ εμπόδια σε Πανεπαρχιακό ΣΕΓΑΣ, 1949 1ος στο δέκαθλο με πανελλήνιο ρεκόρ, 1950 Ευρωπαϊκοί Βρυξελλών. 1951 Μεσογειακοί Αλεξάνδρεια - χρυσό στο δέκαθλο με νέο πανελλήνιο ρεκόρ. 1952 Ολυμπιάδα Ελσίνκι - 7ος με πανελλήνιο ρεκόρ. 1955 4ος Πανευρωπαϊκό Βαρκελώνης. 1958 αποσύρεται αρνούμενος χρήματα Παναθηναϊκού. 1960 Χρυσός Σταυρός Τάγματος Φοίνικα, 1994 χρυσό μετάλλιο στο Ολυμπιακό Στάδιο, 21 Μαΐου 1995 τιμή από Δήμο Αλεξανδρούπολης. Πέθανε 15 Ιουνίου 1995 στην Αλεξανδρούπολη. Σύνδεση Το Δημοτικό Στάδιο ξεκίνησε 1925 επί Αλτιναλμάζη, εγκαινιάστηκε 1928 από Βενιζέλο. Χωρητικότητα 3.000. Μετονομάστηκε σε «Φώτης Κοσμάς» στις 27 Σεπτεμβρίου 1997. Υπάρχει και οδός Φώτης Κοσμά.
ΝΕΟΟ Άγιος Νικόλαος, πολιούχος της πόλης
Πολιούχος της Αλεξανδρούπολης είναι ο Άγιος Νικόλαος, με τη μνήμη του να τιμάται κάθε χρόνο στις 6 Δεκεμβρίου. Ο εορτασμός γίνεται στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Νικολάου, στο κέντρο της πόλης, όπου φυλάσσεται και τμήμα ιερού λειψάνου του. Πρόκειται για την πρώτη εκκλησία που χτίστηκε στην πόλη από τους πρώτους της οικιστές· η κατασκευή ξεκίνησε το 1900 και πρωτολειτούργησε το 1901, επί Μητροπολίτη Επισκόπου Γερμανού Αίνου. Το 1908, με τη χρηματική βοήθεια του Vlassios Souchour, προξένου της Αυστροουγγαρίας στην Αλεξανδρούπολη, χτίστηκαν τα δύο καμπαναριά της. Ανακαινίστηκε το 1947, υπό την επίβλεψη του τότε Μητροπολίτη Ιωακείμ Καβύρη. Ο ναός αποτελεί την έδρα της Ιεράς Μητρόπολης Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης. Στο εσωτερικό του φιλοξενείται επίσης η φορητή εικόνα της Παναγίας Τρυφιώτισσας, ιδιαίτερα αγαπητή στους κατοίκους της πόλης, ενώ ανεκτίμητα ιερά εικονίσματα και σκεύη εκτίθενται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Μητρόπολης.
ΝΕΟΚωνσταντίνος Μαζαράκης-Αινιάν (1869-1949): ο απελευθερωτής της Αλεξανδρούπολης
Ο στρατηγός που αποβιβάστηκε στο λιμάνι του Δεδέαγατς στις 14 Μαΐου 1920 και παρέλαβε την πόλη. Ήρωας Μακεδονικού Αγώνα ως Καπετάν Ακρίτας. Βιογραφία Γεννήθηκε 1869 στο Ναύπλιο (ή Κύθνο). Γιος στρατιωτικού γιατρού και ποιήτριας. Ευελπίδων 1890. 1897 Δομοκός, 1904-08 Μακεδονικός Αγώνας - υπάλληλος Προξενείου Θεσσαλονίκης με ψευδώνυμο Δήμος Στεργιάκης, αρχηγός αντάρτικου σώματος Καπετάν Ακρίτας στο Βέρμιο, Νάουσα, λίμνη Γιαννιτσών. Συντονιστής κεντρικής-δυτικής Μακεδονίας. Βαλκανικοί 1912-13 αρχηγός Σωμάτων Προσκόπων, 1916 Κίνημα Εθνικής Άμυνας Θεσσαλονίκης, 1918 επικεφαλής στρατιωτικής αποστολής στη Σόφια - συμβάλλει να δοθεί Δυτική Θράκη στην Ελλάδα. 1919 ιδρυτής Μεραρχίας Ξάνθης (13ο,14ο,15ο Συντάγματα). Τον Μάιο 1920 συμμετέχει στην κατάληψη Δυτικής Θράκης. Πέθανε 19 Μαΐου 1949 Αθήνα. Η απελευθέρωση «Τα ξημερώματα της 14ης Μαΐου 1920 κατέπλευσαν στο λιμάνι στην Αλεξανδρούπολη τα πρώτα τμήματα της Μεραρχίας Ξάνθης, με το οπλιταγωγό Μυκάλη. Αμέσως άρχισε η αποβίβαση και η κατάληψη της πόλης.»
ΝΕΟΑχιλλέας Σαμοθράκης (1876-1944): ο γιατρός που βάφτισε την πόλη Νεάπολη
Ο Αχιλλέας Σαμοθράκης ήταν ο πιο μορφωμένος άνθρωπος της πρώτης Αλεξανδρούπολης. Γιατρός, νομίατρος, σχολίατρος, ιστορικός, λεξικογράφος. Πρόεδρος όλων των επιτροπών τοπωνυμιών. Αυτός που πρότεινε να μετονομαστεί το Δεδέαγατς σε Νεάπολη στις 14 Μαΐου 1920, πριν γίνει Αλεξανδρούπολη . Βιογραφία Γεννήθηκε 1876 στην Αίνο της Ανατολικής Θράκης. Σπούδασε στα Ζαρίφεια Διδασκαλεία Φιλιππούπολης, υπηρέτησε δάσκαλος σε Αίνο και Δεδέαγατς, μετά Ιατρική Αθηνών - διδάκτωρ 1906. 15 χρόνια ιατρός στο Ζαγαζίγκ Αιγύπτου. Το 1920 τον καλεί ο Ύπατος Αρμοστής Θράκης Αντ. Σαχτούρης και οργανώνει το Πολιτικό Νοσοκομείο Αδριανούπολης 150 κλινών. Μετά από 7 μήνες εγκαθίσταται οριστικά στην Αλεξανδρούπολη ως ιατρός, νομίατρος και σχολίατρος. Για 20 χρόνια διδάσκει Υγιεινή στο Γυμνάσιο και στην Παιδαγωγική Ακαδημία. Γίνεται Υγειονομικός Επιθεωρητής Περιφέρειας και πρώτος πρόεδρος Ιατρικού Συλλόγου Έβρου. Βενιζελικός. Το 1940 κυνηγημένος από Βουλγάρους φεύγει στην Αθήνα, πεθαίνει εκεί 31 Μαΐου 1944 από καρκίνο ήπατος, δεν προλαβαίνει να δει την ελεύθερη Αλεξανδρούπολη. Το έργο Το σημαντικότερο: «Λεξικόν, γεωγραφικό και ιστορικό της Θράκης» στον 28ο τόμο των «Θρακικών». Ο Πολύδωρ Παπαχριστοδούλου τον λέει «Στέφανο Βυζάντιο της Θράκης». Έγραψε «Ιστορία της Θράκης 1939», «Ιστορία της Ιατρικής», «Ο Ιπποκράτης». Η περίφημη βιβλιοθήκη του βρίσκεται σήμερα στο 1ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης, αναξιοποίητη. Η αδερφή του Δέσποινα ήταν δασκάλα στο 3ο Δημοτικό.
ΝΕΟ14 Μαΐου: Η Απελευθέρωση της πόλης
Σύντομη ιστορική διαδρομή από τους Βαλκανικούς Πολέμους έως την οριστική ενσωμάτωση στην Ελλάδα. Στις 8 Νοεμβρίου 1912, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, το Δεδέαγατς καταλήφθηκε από βουλγαρικές δυνάμεις. Στις 11 Ιουλίου 1913, κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, απελευθερώθηκε προσωρινά από ελληνικές δυνάμεις (με σημαντική συμβολή του ελληνικού στόλου και του θωρηκτού «Αβέρωφ» υπό τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη). Με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (10 Αυγούστου 1913) η πόλη και η υπόλοιπη Δυτική Θράκη παραχωρήθηκαν στη Βουλγαρία. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Συνθήκη του Νεϊγύ (1919), η Δυτική Θράκη τέθηκε υπό προσωρινή Διασυμμαχική (κυρίως γαλλική) διοίκηση. Η οριστική απελευθέρωση ήρθε στις 14 Μαΐου 1920. Ελληνικά στρατεύματα (κυρίως η Μεραρχία Ξάνθης υπό τον Κωνσταντίνο Μαζαράκη-Αινιάν που αποβιβάστηκε από τη θάλασσα, σε συντονισμό με την 9η Μεραρχία Σερρών υπό τον Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη) εισήλθαν στην πόλη. Υποστάληκε η γαλλική σημαία και υψώθηκε η ελληνική. Αρχικά μετονομάστηκε σε Νεάπολη και λίγο αργότερα σε Αλεξανδρούπολη, προς τιμήν του βασιλιά Αλεξάνδρου Α΄ που επισκέφθηκε την πόλη. Η 14η Μαΐου γιορτάζεται κάθε χρόνο στην Αλεξανδρούπολη ως τοπική αργία, γνωστή ως «Ελευθέρια».
ΝΕΟΗ ιστορία πίσω από τη Ναυτική Εβδομάδα
Κάθε καλοκαίρι, το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης γεμίζει με μουσική, φώτα και κόσμο για τη Ναυτική Εβδομάδα - έναν θεσμό που ξεκίνησε το 1933 από το Πολεμικό Ναυτικό και το Λιμενικό Σώμα, με στόχο να τιμηθούν όσοι έζησαν και εργάστηκαν κοντά στη θάλασσα. Για δεκαετίες, οι εκδηλώσεις περιορίζονταν στις ναυτικές πόλεις. Το 1984, με πρωτοβουλία της τότε υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη, ο θεσμός άνοιξε και σε πόλεις της ενδοχώρας, ώστε όλη η Ελλάδα να νιώσει πιο κοντά στη θάλασσα, έστω για λίγες μέρες τον χρόνο. Στην Αλεξανδρούπολη, μια πόλη που χτίστηκε τον 19ο αιώνα από ψαράδες της Αίνου κι έχει τον Φάρο της να δεσπόζει στην ακτή από το 1880, η γιορτή βρήκε φυσικό της σπίτι. Κάθε Ιούλιο, γύρω από την Πλατεία του Φάρου και την παραλιακή, στήνονται συναυλίες, εικαστικές δράσεις, βραδιές χορού και πρωτοβουλίες κοινωνικής προσφοράς όπως η εθελοντική αιμοδοσία - μια εβδομάδα όπου η πόλη ανοίγεται ολόκληρη προς τη θάλασσα που τη γέννησε.
ΝΕΟΣάλη & Κίκονες: η αρχαία πόλη κάτω από την Αλεξανδρούπολη
Η Αλεξανδρούπολη είναι η νεότερη πόλη της Θράκης - ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα ως ψαροχώρι από Αινίτες, Μακρινούς και Μαρωνίτες ψαράδες. Αλλά κάτω από την άσφαλτό της υπάρχει μια αρχαία πόλη: η Σάλη. Την αναφέρει ο Ηρόδοτος όταν περιγράφει την εκστρατεία του Ξέρξη το 480 π.Χ., ήταν μέρος της Σαμοθρακικής Περαίας και πριν από αυτήν, γη των Κικόνων που πολέμησε ο Οδυσσέας. Οι Κίκονες - οι πρώτοι κάτοικοι Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (7.59), όλη η ζώνη από το Δέλτα του Έβρου μέχρι τη Βιστωνίδα και τους πρόποδες της Ροδόπης «το παλαιόν ήν Κικόνων». Οι Κίκονες είναι το θρακικό φύλο που συναντά ο Οδυσσέας αμέσως μετά την Τροία. Στην Οδύσσεια (ραψωδία ι), ο Οδυσσέας με 12 καράβια σταματάει στην Ίσμαρο, την πόλη των Κικόνων. Εκεί σώζει τον ιερέα του Απόλλωνα Μάρωνα (γιο του Ευάνθη) που κατοικούσε σε πυκνό άλσος του Απόλλωνα. Ο Μάρωνας του χαρίζει το μαρωνίτικο κρασί με το οποίο αργότερα μεθάει τον Κύκλωπα Πολύφημο. Η Ίσμαρος ταυτίζεται με το όρος Ίσμαρος κοντά στη Μαρώνεια. Οι Κίκονες πολέμησαν γενναία στο πλευρό των Τρώων. Ο Όμηρος αναφέρει τη Μαρώνεια ως πατρίδα του Μάρωνα. Η Σαμοθρακική Περαία Η ιστορία του θρακικού αιγιαλού απέναντι από τη Σαμοθράκη διαμορφώθηκε από τις έξι εγκαταστάσεις της λεγόμενης σαμοθρακικής περαίας: Ζώνη, Δρυς, Μεσημβρία, Σάλη, Τέμπυρα και Χαράκωμα. Ο Ηρόδοτος (7.108) τις αποκαλεί «Σαμοθρηίκια τείχεα», δηλαδή οχυρές θέσεις. Ήταν οι ηπειρωτικές κτήσεις και φρούρια της Σαμοθράκης, τα Σαμοθράκια τείχη. Έλεγχαν το πέρασμα προς τη θρακική ενδοχώρα, είχαν άφθονη ξυλεία, νερό και διέξοδο στη θάλασσα. Οι περισσότερες δεν είχαν μεγάλα λιμάνια όπως η Μαρώνεια ή η Στρύμη, αλλά ήταν στρατηγικές. Η Σάλη Η αρχαία πόλη Σάλη ιδρύθηκε πιθανόν από τους Μαρωνείτες. Η παλαιότερη αναφορά είναι στον Εκαταίο τον Μιλήσιο (6ος αι. π.Χ.) που τη χαρακτηρίζει «πόλις Θράικης» και τη Ζώνη «πόλις Κικόνων». Ο Ηρόδοτος περιγράφει την εκστρατεία του Ξέρξη: «τον αιγιαλόν τόν προσεχέα Δορίσκω, όπου Σάλη τε Σαμοθρηικίη πεπόλισται πόλις και Ζώνη, τελευταία δε αυτού Σέρρειον άκρη ονομαστή. Ο δε χώρος ούτος το παλαιόν ήν Κικόνων» (7.59). Λίγο μετά: «παραμείβετο δε πορευόμενος εκ Δορίσκου πρώτα μεν τα Σαμοθρηίκια τείχεα, των εσχάτη πεπόλισται προς εσπέρης πόλις τη ούνομά εστι Μεσαμβρίη» (7.108). Άρα δυτικότερη είναι η Μεσημβρία, ανατολικότερα Σάλη και Ζώνη κοντά στον Δορίσκο. Ο Σκύλαξ (4ος αι. π.Χ.) αναφέρει: «Κατά ταύτα Σαμοθράκη νήσος και λιμήν. Κατά ταύτην εν τη ηπείρω εμπόρια Δρυς, Ζώνη...» Στα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, Δρυς και Ζώνη (και Σάλη) αποσπώνται από Σαμοθράκη και μπαίνουν στην Αθηναϊκή Συμμαχία - φορολογικός κατάλογος IG I3 77 (422/421 π.Χ.) τις αναφέρει «παρά Σέρρειον». Το Σέρρειο είναι το ακρωτήριο Ίσμαρος, το πέρασμα προς την ενδοχώρα που αναφέρει ο Δημοσθένης. Πού είναι σήμερα η Σάλη; Αρχικά η έρευνα (Μπακαλάκης 1961, Muller 1975, Isaac 1986) τοποθετούσε τη Σάλη στην Αλεξανδρούπολη. Στην Αλεξανδρούπολη πράγματι βρίσκονται τυχαία ευρήματα: μελανοβαφής κεραμική, δύο κιβωτιόσχημοι ελληνιστικοί τάφοι, οροθετική επιγραφή 1ου αι. μ.Χ., ακέφαλο μαρμάρινο άγαλμα εφήβου, τμήμα πεσσού με κυμάτιο και ανάγλυφη κεφαλή, και κυρίως πλάκα με επιγραφή «Όρος χώρας ιεράς Θεών των εν Σαμοθράκη» (όριο της ιερής χώρας των Θεών της Σαμοθράκης) που επιβεβαιώνει την ταύτιση του χώρου. Σύμφωνα με τα ρωμαϊκά Οδοιπορικά (Itinerarium Antonini και Burdigalense), κατά τη ρωμαϊκή εποχή υπήρχε στη Σάλη σταθμός της Εγνατίας οδού, ο επόμενος μετά τα Τέμπυρα για ταξιδιώτες από δυτικά. Στη συνέχεια, ο Mottas (1989) την ταύτισε με τη Μάκρη, σύμφωνα με το Ιεροσολυμιτικό Δρομολόγιο που δείχνει τη Σάλη στα 15 μίλια από την Τραϊνούπολη - άποψη που θεωρείται σήμερα πειστικότερη (Λουκοπούλου κ.ά. 2005, Psoma 2008, Τσατσοπούλου-Καλούδη 2015). Άρα η Σάλη είναι είτε κάτω από την Αλεξανδρούπολη είτε ακριβώς δυτικά της, πάνω από τον οικισμό της Μάκρης. Γι' αυτό και το πρώτο boutique hotel της Θράκης ονομάστηκε «Sali» - το όνομα έχει ρίζες στον Ηρόδοτο και στην Εγνατία. Τι βλέπεις σήμερα Δεν υπάρχει οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος Σάλης στην Αλεξανδρούπολη. Υπάρχουν: Τυχαία ευρήματα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης Η Ζώνη έχει ταυτιστεί με ακρίβεια - ανασκάπτεται στο σημείο όπου ο χείμαρρος Παλιόρεμμα (Σαπλί Ντερέ) εκβάλλει δυτικά της Μεσημβρίας Το πρόγραμμα ArcGeoPerSa (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης + ΙΤΕ + Εφορείες Ροδόπης/Έβρου + Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας) κάνει συστηματική επιφανειακή έρευνα, γεωφυσική διασκόπηση και τηλεπισκόπηση σε όλη την περαία Γιατί αξίζει Η Αλεξανδρούπολη δεν έχει αρχαίο τείχος να δείξει, αλλά έχει κάτι πιο σπάνιο: είναι χτισμένη πάνω σε μια από τις έξι πόλεις-φρούρια της Σαμοθράκης που έλεγχαν όλο το πέρασμα από Αιγαίο στην ενδοχώρα της Θράκης από τον 7ο αι. π.Χ. μέχρι τη ρωμαϊκή εποχή. Από τους Κίκονες του Οδυσσέα, στους Σαμοθράκες, στον Ξέρξη το 480 π.Χ., στην Αθηναϊκή Συμμαχία το 422 π.Χ., στον σταθμό της Εγνατίας, στους ψαράδες του 1850, στο Δεδέαγατς των 8 προξενείων, στην απελευθέρωση του 1920.
ΝΕΟΑντουανέττα Δεμτσιάν: η πρώτη καθηγήτρια γαλλικών και το ξύλινο σπίτι που έσωσε τη μνήμη του Δεδέαγατς
Η Αντουανέττα Δεμτσιάν ήταν η πρώτη καθηγήτρια γαλλικών της Αλεξανδρούπολης. Το ξύλινο σπίτι της, μία από τις παλαιότερες σωζόμενες κατοικίες της πόλης, σήμερα στεγάζει τον Σύλλογο Ελληνογαλλικής Φιλίας «Το Σπίτι της Αντουανέττας» . Είναι το σύμβολο της πολυπολιτισμικής αρχής του Δεδέαγατς, όταν η πόλη είχε 8 προξενεία, Γαλλικό και Αυστριακό ταχυδρομείο, και ήταν τόπος συνάντησης Ελλήνων, Αρμενίων, Φραγκολεβαντίνων και Εβραίων. Βιογραφία Η Αντουανέττα Δεμτσιάν ανήκε στην κοινότητα των γαλλόφωνων οικογενειών του Δεδέαγατς. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η πόλη δεν ήταν ελληνικό χωριό αλλά διεθνές λιμάνι. Λειτουργούσαν υποκατάστημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορικής Τράπεζας, της Τράπεζας Θεσσαλονίκης, της Γερμανικής Ανατολικής Τράπεζας, Αυστριακό και Γαλλικό ταχυδρομείο, στρατιωτικό και δημοτικό νοσοκομείο. Σε αυτή την πόλη, οι οικογένειες που ήρθαν από Αίνο, Μάκρη και Μαρώνεια, μαζί με Αρμένιους και Φραγκολεβαντίνους, έφεραν τη γαλλική γλώσσα ως γλώσσα του εμπορίου και της διπλωματίας. Η Αντουανέττα ήταν η πρώτη που δίδαξε συστηματικά γαλλικά στα παιδιά του Δεδέαγατς. Δεν σώζονται πολλές γραπτές πηγές για τη ζωή της - όπως για τις περισσότερες γυναίκες της εποχής στο Δεδέαγατς - αλλά το σπίτι της μιλάει για εκείνη. Το σπίτι της Αντουανέττας Το ξύλινο σπίτι είναι μία από τις παλαιότερες κατοικίες της Αλεξανδρούπολης. Βρίσκεται κοντά στο κτίριο του Ταχυδρομείου όπου στις 14 Μαΐου 1920 υπογράφηκε η τελετή παράδοσης της πόλης στην Ελλάδα. Είναι ξύλινη κατασκευή, χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής του Δεδέαγατς πριν γίνει Αλεξανδρούπολη - τότε που οι περισσότερες κατοικίες ήταν ξύλινες και όχι πέτρινες όπως το αρχοντικό Αλτιναλμάζη του 1899. Μετά από δεκαετίες εγκατάλειψης, το σπίτι σώθηκε και σήμερα χρησιμοποιείται από τον Σύλλογο Ελληνογαλλικής Φιλίας Αλεξανδρούπολης «Το Σπίτι της Αντουανέττας» . Δράση και μνήμη σήμερα Ο Σύλλογος «Το Σπίτι της Αντουανέττας» έχει έγκριση από το Υπουργείο Παιδείας και το ΙΕΠ και σε συνεργασία με τη Συντονίστρια Εκπαιδευτικού Έργου ΠΕ05 της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης υλοποιεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα έχει παρουσιαστεί στο 6ο Πειραματικό Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης και σε άλλα σχολεία της πόλης. Στόχος είναι να γνωρίσουν τα παιδιά την πολυπολιτισμική ιστορία της Αλεξανδρούπολης μέσα από τη γαλλική γλώσσα. Το σπίτι είναι επισκέψιμο και αποτελεί στάση σε περιπάτους ιστορίας της πόλης, μαζί με το Ταχυδρομείο του 1920 και το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης. Γιατί αξίζει να τη θυμόμαστε Η Αντουανέττα Δεμτσιάν δεν ήταν ευεργέτης με χρήματα όπως ο Ζαρίφης ή ο Κρήτης . Ήταν ευεργέτης με γνώση. Σε μια εποχή που η Αλεξανδρούπολη ήταν ψαροχώρι, εκείνη έφερε τη γαλλική παιδεία. Μαζί με τον Θεόδωρο Κάστανο που ίδρυσε το Διδασκαλείο και τον Ευάγγελο Παπανούτσο που διηύθυνε τη Ζαρίφειο, ανήκει στην τριάδα των εκπαιδευτικών που έκαναν την Αλεξανδρούπολη πνευματικό κέντρο της Θράκης. Επίσκεψη Το Σπίτι της Αντουανέττας βρίσκεται στο κέντρο της Αλεξανδρούπολης, κοντά στην οδό 14ης Μαΐου. Είναι ένα από τα ελάχιστα ξύλινα κτίρια που σώθηκαν από την εποχή της ανάπλασης της πόλης, όταν - όπως αναφέρει και η ιστορία του Εθνολογικού Μουσείου - «ένας γνωστός μηχανικός φρόντισε να κατεδαφίσει τα περισσότερα».
ΝΕΟΕμμανουήλ Αλτιναλμάζης: ο δήμαρχος που έδωσε το όνομα στην πόλη
Ο Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης ήταν ο πρώτος Έλληνας δήμαρχος της Αλεξανδρούπολης μετά την απελευθέρωση. Διορισμένος δήμαρχος και ταυτόχρονα εκπρόσωπος της κυβέρνησης, κυβέρνησε την πόλη τα πιο κρίσιμα χρόνια 1920-1924, όταν το Δεδέαγατς έγινε Ελλάδα και έπρεπε να γίνει Αλεξανδρούπολη. Αδερφός του ήταν ο Κωνσταντίνος Αλτιναλμάζης (1876-1948), ο μακροβιότερος δήμαρχος της πόλης, που τον διαδέχθηκε. Βιογραφικά στοιχεία Καταγωγή από Αδριανούπολη, οικογένεια εμπόρων-γαιοκτημόνων. Ο Εμμανουήλ ήταν ο πρώτος διορισμένος μετά την απελευθέρωση. Στον κατάλογο δημάρχων αναφέρεται ως Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης (18??-19??) 1920-1924 Διορισμένος - Ο πρώτος Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης και συγχρόνως εκπρόσωπος της κυβερνήσεως. Μετά από αυτόν, στις 8 Οκτωβρίου 1924, παρέδωσε τη δημαρχία στον Κ. Μανωτό και στη συνέχεια ανέλαβε ο αδερφός του Κωνσταντίνος, ο οποίος εξελέγη ως ο πρώτος αιρετός δήμαρχος στις 25 Οκτωβρίου 1925. Το χρονικό της μετονομασίας 1. Δεδέαγατς - Τι σημαίνει Η πόλη ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα ως ψαροχώρι από Αινίτες, Μακρινούς και Μαρωνίτες. Το όνομα Δεδέαγατς στα τουρκικά σημαίνει δέντρο του παππού (dede = παππούς, ağaç = δέντρο) από τοπική παράδοση για σοφό δερβίση που έζησε στη σκιά ενός δέντρου και τάφηκε εκεί, ή από τις βελανιδιές που σκίαζαν την παραλία (ντεντέ-αγατσλάρ). 2. 14 Μαΐου 1920 - Η Απελευθέρωση Η 9η Μεραρχία Σερρών με διοικητή τον Στρατηγό Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη καταλαμβάνει τις διαβάσεις, ενώ νηοπομπή 22 πλοίων αποβιβάζει τη Μεραρχία Ξάνθης με τον Κων. Μαζαράκη-Αινιάν στο Δεδέαγατς. Γίνεται υποστολή της γαλλικής σημαίας και έπαρση της ελληνικής. Ο αστυνομικός διευθυντής Κ. Δανιήλ παραδίδει την πόλη. Από τις πρώτες ημέρες οι τοπικές Αρχές και η Ιερά Μητρόπολη, ζητώντας τη γνώμη του ιατρού Αχιλλέα Σαμοθράκη που ήταν μελετητής της Αρχαίας Θράκης και πρόεδρος των Επιτροπών Τοπωνυμιών, αποφασίζουν να μετονομάσουν την πόλη σε Νεάπολη, ως τη νεότερη ελληνική πόλη. 3. 8 Ιουλίου 1920 - Η επίσκεψη που άλλαξε το όνομα Ο βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄ (1893-1920), δευτερότοκος γιος του Κωνσταντίνου Α΄, που είχε ανέβει στον θρόνο το 1917 μετά την εξορία του πατέρα του, επισκέπτεται τη Θράκη μετά την ενσωμάτωσή της. Στις 8 Ιουλίου 1920 επισκέφθηκε το Δεδέαγατς. Ο δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης, προσφωνώντας τον βασιλιά, είπε ότι η πόλη προς τιμήν του μετονομάζεται σε Αλεξανδρούπολη. Ο Αλέξανδρος εισέρχεται και στην Αδριανούπολη λίγες μέρες μετά. Ήταν η τελευταία του περιοδεία - στις 2 Οκτωβρίου τον δάγκωσε πίθηκος στο Τατόι και πέθανε στις 12 Οκτωβρίου 1920. Η ονομασία επισημοποιήθηκε το φθινόπωρο του 1921, αντικαθιστώντας οριστικά το Δεδέαγατς και το μεταβατικό Νεάπολη. Γιατί Αλεξανδρούπολη και όχι Νεάπολη; Η Νεάπολη θεωρήθηκε πολύ γενικό και υπήρχαν ήδη πολλές Νεαπόλεις. Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου με πρόταση Αλτιναλμάζη να τιμηθεί ο νεαρός βασιλιάς που επισκέφθηκε πρώτος την απελευθερωμένη Θράκη ήταν πολιτικά ισχυρή και συνέδεε άμεσα την πόλη με το Στέμμα και τον Βενιζέλο. Προς τιμήν του η πόλη φέρει το όνομά του. Τι απέμεινε Οδός Αλτιναλμάζη στην Αλεξανδρούπολη. Κληροδότημα Εμμανουήλ Ι. Αλτιναλμάζη - το οποίο χρηματοδοτεί ακόμα υποτροφίες. Ο αδερφός του Κωνσταντίνος έμεινε στην ιστορία ως ο δήμαρχος που έχτισε την πόλη (1924-1941, 1946-1948).